Rage

       	Ik was 30 jaar. In Tilburg zaten inmiddels twaalf meisjes, 
       vooral telefonisch, reizen te verkopen en in de Leidsestraat te 
       Amsterdam drie. Dat bijkantoor hadden we in de zomer van 1980 
       geopend. Clasien, met wie ik inmiddels was getrouwd, belastte 
       zich speciaal met dit filiaal en twee maanden na de opening 
       moest zij een nummertjesautomaat neerzetten, net als bij de 
       slager of het postkantoor, zo druk was het. Ook in Amsterdam 
       verkochten we alleen voordeelvluchten buiten Europa en het 
       Middellandse Zeegebied. Een routineticket was in tien minuten 
       bekeken, een reis om de wereld boeken duurde hooguit twee keer zo 
       lang, maar nog stonden de mensen soms een uur in de rij om 
       speciaal door Ad Latjes goedkoop te worden vervoerd. Het was een 
       rage geworden en de verkoop blijkbaar een attractie, want vaak 
       kwamen managers en andere personeelsleden van 
       luchtvaartmaatschappijen tussen de middag even bij ons langs om 
       te kijken hoe snel we de mensen “verwerkten”. Ik kocht een 
       grachtenhuisje in Amsterdam voor Clasien en het personeel, een 
       etage in een nieuw kantoor naast het station van Tilburg en een 
       sporthal, ook in  Tilburg, want de behuizing in de 
       Telegraafstraat - die ik overigens aanhield -  was alweer te 
       klein geworden.
            


Het einde van een jongensdroom
             
       	En toen ging het mis. Nogal logisch, zult u mischien zeggen, met 
       al die huizen, maar dat was het niet. Ik had inderdaad 
       voorzichtiger moeten zijn en de financiering van het onroerend 
       goed - vier panden in totaal - inbraakbestendiger moeten 
       regelen, zoals in de loop van dit verhaal zal blijken, maar de 
       aankopen op zich waren in meer dan een opzicht verantwoord. Een 
       belangrijk aspect was dat ik er een eigen spaarpot mee bedoelde 
       te creeren, een kapitaal-achter-de-hand voor het geval er iets 
       mis mocht gaan met mijn reisburo, want van het garantiefonds 
       van de ANVR, de Algemene Nederlandse Vereniging van 
       Reisondernemingen, kon ik per definitie geen lid worden. 
       	Die club was niet bepaald met mij ingenomen, om het zachtjes uit 
       te drukken. De reisburoos kregen immers om de haverklap muitende 
       mensen aan de balie die zeiden: “hoe kan dat nou? Bij Latjes kost 
       het zoveel en jullie vragen voor dezelfde reis twee keer zoveel!” 
       	Dat viel uiteraard niet uit te leggen, behalve dan met de stereotype 
       verwijzing naar mijn vermeende malafide manier van zakendoen; een 
       smoes die overigens steeds zwakker werd naarmate mijn positie op de 
       reismarkt sterker werd en het leger tevreden Latjes-toeristen 
       groeide. Hoe dan ook, ik kwam er bij de ANVR niet in. Al had ik 
       alle garanties op tafel gelegd, dan nog had men mij uit 
       psychologische redenen niet geaccepteerd. Punt uit. Ik moest dus 
       zelf een financiele buffer zien te vormen en dat was mijn 
       onroerend goed.
       	Maar ook zuiver zakelijk gezien leek het kopen van huizen op dat 
       moment een verstandige zet. Ik had het gevoel dat ik op die 
       manier niet wild en overmoedig, maar juist behoorlijk 
       conservatief met mijn geld omsprong. 
       	Het pand naast het station was representatief en gloednieuw. Wij 
       waren de eerste koper van een ruim kantoor, maar net toen we erin 
       zouden trekken deed zich een nog mooiere gelegenheid voor: een 
       sporthal met een riante behuizing voor ons groeiende bedrijf. De 
       hal verhuurde ik en dat ging goed. Het pand naast het station 
       deed ik meteen in de verkoop, maar dat ging niet goed, want vrij 
       plotseling deed zich een malaise in die sector voor en voor mijn 
       faillissement (najaar ‘81) ben ik dat niet kwijtgeraakt. Maar er 
       was nog geen man overboord. Ik kon alles ordentelijk behappen. Op 
       een gedeelte van de panden rustte een hypotheek. De rest was 
       gefinancierd met eigen vermogen en met een 
       rekening-courantkrediet van vier ton bij de ABN in Tilburg. De 
       bank vond het allemaal net zo verantwoord als ikzelf en onze 
       verstandhouding was uitstekend, zowel zakelijk als prive. Ik weet 
       dan ook zeker dat het opzeggen van de rekening-courant van 
       hogerhand kwam, want dat gebeurde er in maart ‘81.



Fout

       	Vanaf die datum moest ik van de vier ton krediet nu eens twintig 
       dan weer dertig mille en soms nog meer per week aflossen. De man 
       van de bank in Tilburg zei van de ene dag op de andere: “Volgende 
       week mag u nog maar 380.000 gulden rood staan.” En de week erop 
       bepaalde hij weer een nieuwe grens. Ik protesteerde natuurlijk, 
       maar hij was niet te vermurwen. Ik had, nogmaals, het gevoel dat 
       hij op de beslissing mijn krediet drastisch in te dammen 
       persoonlijk geen invloed had, maar daar schoot ik weinig mee op 
       en uit de economiecolleges herinnerde ik mij nog wel dat een 
       rekening-courant per dag opzegbaar is. De man stond dus formeel 
       in zijn recht en meer nog dan het besef welk een financiele ramp 
       mij te wachten stond, realiseerde ik me op dat moment glashelder 
       welke fout ik had gemaakt.
       	Niet dat ik vier huizen had gekocht. Niet dat ik me in mijn 
       weerbarstige vak vaak als een provo had gedragen en ooit een 
       radiozender op mijn dak had gehad die drie maanden lang dag en 
       nacht muziek en reclameteksten had uitgebraakt. Zelfs niet dat ik 
       ook nog eens drie weken een illegaal tv-station had gehad waarmee  
       ik alle James Bondfilms de Tilburgse huiskamers had 
       ingestuurd. Maar wel dat ik mijn onroerend goed niet beter 
       had beveiligd en dat ik in plaats van een langlopende 
       financiering of een aparte bv, voor zo iets wankels als een 
       rekening-courant had gekozen. Ik kon me wel voor mijn kop slaan, 
       want ik wist meteen dat het afgelopen was. Als je netto drie ton 
       per jaar verdient, kun je niet vier ton binnen een paar maanden 
       betalen. Dat vertelde ik ook tegen die bankier. “Zo gaat het mis. 
       	Op die manier ben ik binnen de kortste keren bankroet.” Wat hij 
       toen opmerkte, wellicht in een zwakke poging het leed wat te 
       verzachten, zal ik nooit vergeten. “Ach, meneer Latjes,” zei hij,  
       “er gaan er tegenwoordig zoveel failliet, u kunt er ook nog wel  bij.” 
       	Op weg naar huis piekerde ik me suf. Wat ik maar niet begreep en 
       wat ook de bank me niet wilde of kon uitleggen was waarom ik 
       ineens zo werd afgeknepen. Ik was een goede klant van de ABN. Ik 
       deed er al mijn zaken - er ging zestien miljoen gulden bij ons om 
       - en ik denk dat ik in totaal rond een ton per jaar bij de ABN 
       binnenbracht aan kosten, provisie en rente. Daar konden zeker 
       twee mensen op de bank van worden betaald. Ik was een kip met 
       gouden eieren. Waarom zou de ABN die dan slachten? Er moest iets 
       bijzonders aan de hand zijn. Pas een half jaar later kwam ik te 
       weten wie het poeliersmes had gehanteerd.
       	Op 16 oktober 1981 was het gebeurd met de koopman. Een vrijdag. 
       Er stond nog veertigduizend gulden open bij de bank. Die moest ik  
       betalen met het laatste geld dat nog in kas was. Geld dat 
       vierhonderd klanten hadden gestort, maar waarvoor zij nog geen 
       ticket hadden gekregen. 



Paradox

       	Hoe ik in Brussel ben gekomen weet ik niet. Het moet een 
       godswonder zijn geweest dat ik heelhuids op het vliegveld bij de 
       Belgische hoofdstad arriveerde, want totaal verdoofd zat ik 
       achter het stuur van mijn Honda Civic. Het was een milde, matte 
       najaarsmiddag - die vrijdag in oktober - en om me heen zullen de 
       meeste automobilisten wel in een vroege weekendstemming hebben 
       verkeerd, maar als daar al iets van te bespeuren viel heb ik het 
       niet gemerkt. Ik had het te druk met mezelf. Jankend, grauw van 
       ellende en misselijk van moeheid reed ik daar en als ik er nu 
       aan terugdenk kan ik weer huilen. Ik was op de vlucht.
       	Niet in de eerste plaats uit lafheid, hoop ik, maar vooral uit 
       pure machteloosheid. Ik had een paar keer geprobeerd dr. 
       Batenburg, toen de hoogste baas van de ABN, te bereiken in een 
       wanhopige poging uitstel van executie te krijgen, maar ik kwam 
       niet verder dan zijn secretaresse. Die belde ijlings naar het 
       districtskantoor van de bank in Breda en toen ik daar in de 
       ochtend van 16 oktober aankwam, tegen beter weten in hopende op 
       het allerlaatste moment nog een regeling te kunnen treffen, werd 
       mij uiterst koel de deur gewezen.
       	Het was voorbij, mijn mooie, dwarse avontuur, en ik wist wat er 
       ging gebeuren. Straks zouden de clienten de tickets komen afhalen  
       die er niet waren. Ik wilde dat niet van nabij meemaken. Ze 
       zouden mijn hoofd eisen en ik wilde mijn eigen terechtstelling 
       niet bijwonen. Ik was toch niet in staat uit te leggen dat het 
       mijn schuld niet was dat ik ze had getild. Die paradox was me te 
       machtig. Ik durfde niet; ik kon niet. Verdrietig over mijn 
       onmacht, ziek dat iets dierbaars me was ontstolen en tegelijk 
       kwaad op mezelf dat ik het zover had laten komen, reed ik 
       naar mijn moeder om geld te lenen. Het eerste dat ze zei was: 
       “jongen, wat zie je eruit!” Dat kon kloppen. Ik was de weken 
       ervoor door de zorgen tien kilo afgevallen en mijn gezicht 
       vertoonde de topografie van de verslagenheid. We hebben niet lang 
       gepraat. We waren het er snel over eens dat tegen de ironie van 
       het lot niet viel te vechten. Ik had huizen gekocht om niet op de 
       fles te gaan. Ik was op de fles gegaan omdat ik huizen had 
       gekocht.



Dorpsroddel

       	Ik kreeg acht- of tienduizend gulden van haar, dat weet ik niet 
       meer precies, en in mijn eentje reed ik met betraande ogen naar 
       Brussel om daar het eerste vliegtuig naar Londen te nemen. Het 
       was het begin van een treurige trektocht over de wereld die een 
       maand zou duren; een tot mislukken gedoemde poging het verleden 
       te ontlopen. Laatst las ik in een boek van Gerrit Komrij: “Heb
       erbarmen met de vluchter. Hij neemt de beklemming overal met zich
       mee. De vlucht is geen bevrijding.” En zo is het, want waar ik 
       ook ging, het beeld van vierhonderd gedupeerden reisde met me 
       mee. Het ergste was nog het idee dat zij niet wisten dat ik er 
       niet met hun geld vandoor was gegaan. De gedachte aan de puinhoop 
       die ik had achtergelaten, vergezelde me van Brussel naar Londen, 
       New York, Zurich, Bombay, Bangkok, Hawaii en Los Angeles.
       	Zelfs de aanwezigheid van mijn vriendin Nicole - die mij naar 
       Zwitserland had laten komen om vandaar naar Nederland 
       terug te keren, maar die ik in Zurich zover had gekregen dat ze 
       de rest van mijn radeloze reis meemaakte - kon het spook van de 
       kladderadatsj niet verdrijven. Dat wonderlijke woord, ik weet 
       niet eens of ik het goed schrijf, viel me ergens onderweg in en 
       liet me niet meer los. Vermoedelijk omdat de kinderlijke klank 
       net zo bizar combineerde met de onheilspellende inhoud als de 
       frivole schijn met mijn vreugdeloze zwerftocht.
       	Nicole. Aan haar heb ik veel steun gehad toen ik door de 
       krankzinnige spanning in ons bedrijf rond ‘81 Clasien was kwijt 
       geraakt en toen ik daarna ook nog eens mijn hoofd dreigde te 
       verliezen. Nicole sprak me moed in, niet in het minst toen we - 
       nadat het faillissement over de zaak was uitgesproken - op een 
       zonnige zondag van Californie naar Nederland terugvlogen. Want de 
       thuiskomst was niet gemakkelijk. Mijn ouders en mijn vier broers 
       en zusjes reageerden gelukkig heel hartelijk, hoewel ze 
       natuurlijk niet buiten schot waren gebleven. Door mijn toedoen 
       had de familienaam aanzienlijke averij opgelopen, waarvan met 
       name mijn vader nogal last had gehad. Maar het leed onder de 
       Latjes bleek spoedig geleden. Ook mijn vrienden en kennissen leken 
       blij me weer te zien. Een van hen, die door mijn faillissement 
       een flink financieel verlies had geleden, heeft me er later zelfs 
       weer bovenop geholpen. Het probleem zat ‘m in de dorpsroddel. Die 
       had verwoestender toegeslagen dan ik in mijn ergste nachtmerrie 
       had gedroomd. Ik was er met een miljoen tussenuit geknepen. 
       	Overal had ik geheime bankrekeningen, dikke auto’s en dure 
       villa’s. Tilburg gonsde van de geruchten en de flauwe grappen 
       (Sinterklaas zal dit jaar niet komen; hij heeft bij Ad Latjes 
       geboekt), alsmede de gruwelijkste woordspelingen (“Ad Gladjes”) 
       waren niet van de lucht.



Twee keer door de mangel
       
       	De waarheid was dat ik totaal berooid was. Ik had geen geld, 
       behalve na enige tijd een uitkering van de gemeente. Ik had geen 
       huizen, maar een flat van een bouwvereniging. Mijn enige 
       buitenlandse bezitting - een houten bungalowtje in Florida dat ik  
       in mijn goede jaren had gekocht en betaald - was onder de 
       schuldeisers verdeeld. Ik had geen vrouw meer en ook Nicole was 
       uit mijn leven verdwenen. Ik had geen werk en, last but not 
       least, ik had geen greintje aanzien over bij de vele mensen die 
       niet wisten hoe de zaak in elkaar zat. Het enige dat ik had was 
       tijd. Ik kon volop nadenken over wat er fout was gegaan en, als 
       ik een enkele keer een optimistische bui had, hoe ik terug zou 
       komen. Hoe ik de gesjochte klanten kon helpen? Hoe het nu 
       allemaal verder moest?
       	Maar voor ik aan de toekomst kon beginnen, moest ik eerst nog 
       twee prive-rekeningen uit het verleden vereffenen. En hoe. Zelfs 
       de duivel zou moeite hebben zo’n scenario te verzinnen. Op een 
       ochtend achterin november 1981, een vrijdagochtend, werd zowel 
       mijn persoonlijk faillissement (zakelijk was dat, zoals gezegd, 
       al eerder gebeurd) als mijn scheiding met Clasien uitgesproken! 
       	Om half twaalf stond de ene zaak op de rol van de rechtbank, om 
       twaalf uur de volgende. Binnen een uur ging ik twee keer door de 
       mangel. Mijn ellende kon die dag werkelijk niet op. Het was een 
       waardige evenaring van het oude record, dat van vrijdag 16 
       oktober 1981.

De wraak van een machtsmonopolist
              
       	Geruime tijd nadat ik bankroet was verklaard, hoorde ik eindelijk 
       wie dat indirect had bewerkstelligd en waarom de kredietkraan van 
       de ABN indertijd zo abrupt was dichtgedraaid. Van verschillende 
       kanten vernam ik dat de KLM erachter had gezeten. De toenmalige 
       directeur Nederland van onze nationale luchtvaartmaatschappij heeft 
       dat bovendien tegenover journalisten laten doorschemeren. Het 
       verbaast me ook niets, al weet ik niet precies welke persoon welk 
       commando heeft gegeven. Ik denk wel dat het op topniveau is geweest 
       en dat KLM-president Orlandini er als commissaris van 
       de ABN in het voorjaar van 1981 persoonlijk op heeft aangedrongen 
       die lastige Latjes nu eindelijk eens financieel te liquideren. De 
       ABN, huisbankier van de KLM, honoreerde dit dwingende signaal 
       door mij langzaam te wurgen en wel met de voorhanden zijnde 
       strop: mijn rekening-courant! Het is niet de eerste keer dat ik 
       van deze kwalijke combine KLM-ABN gewag maak en geen van beide 
       concerns heeft het ooit ontkend. Ook Orlandini zou zeker hebben 
       geprotesteerd als hij het niet had gedaan.
       	De KLM wilde me kwijt. Eind ‘79 had ze al geprobeerd mij uit te 
       kopen. Dat was tijdens een beurs in Londen. De Europese 
       vertegenwoordiger van de nationale Peruaanse 
       luchtvaartmaatschappij nodigde mij toen uit voor een diner in het 
       Ritz Hotel, het duurste van heel Engeland. Na enige inleidende 
       verhalen vertelde hij mij dat hij door de KLM was gemachtigd mij 
       vijf miljoen dollar te bieden als ik bereid was mijn 
       discount-handel te staken. Ik zei dat ik daar niets voor voelde 
       en vanaf dat moment was de totale oorlog tussen de KLM en mij 
       uitgebroken.
       	In januari of februari 1981, dus kort voor ik van de ABN te horen 
       kreeg dat mijn rekening-courant moest worden afgebouwd, kwam ik 
       opnieuw in botsing met de KLM. Ik stond op een beurs in Utrecht 
       in mijn eigen stand te praten met de manager-Nederland van 
       British Airways toen iemand van de KLM passeerde. De volgende dag 
       werd de Engelsman door de KLM opgebeld met de boosaardige
       boodschap: als jullie zaken doen met Latjes, hangen we jullie op 
       aan de hoogste boom van Amsterdam.
       	Nu was dat niets bijzonders, want al in ‘75 werd Singapore 
       Airlines bedreigd met het intrekken van de landingsrechten als 
       die maatschappij tickets aan mij zou leveren. En de Sabena kreeg 
       in die jaren op haar kantoor aan het Leidseplein regelmatig 
       KLM’ers op bezoek die dan met de vuist op tafel sloegen en riepen 
       dat de Belgen niets aan mij mochten verkopen. Elke maand hoorde 
       ik wel van deze of gene maatschappij dat ze op een receptie of 
       een vergadering door de KLM was gesommeerd mij links te laten 
       liggen.



Poets
     
       	Terug naar Utrecht, naar de beurs in ‘81. Nadat de man van 
       British Airways van de KLM te horen had gekregen dat hij gevaar 
       liep te worden opgeknoopt, kwam ik hem weer tegen. Hij vertelde 
       mij het verhaal en toen dacht ik: dit wordt te gek! Ik moet een 
       tegenzet doen om te tonen dat ik niet over me laat lopen. Ik heb 
       toen op de voorpagina van De Telegraaf het traject Amsterdam-New 
       York voor 650 gulden aangeboden. Per KLM! Dat was vijftig 
       gulden onder het tarief waarmee de KLM zelf adverteerde. Elk 
       ticket kostte me dus vijf tientjes, maar dat was het me dubbel en 
       dwars waard want ik suggereerde met mijn actie niet alleen dat de 
       KLM zaken met mij deed, maar ook nog dat zij onder de prijs aan 
       mij verkocht. Financieel leed ik verlies, maar psychologisch 
       boekte ik winst, want de KLM werd doodziek van de telefoontjes 
       die zij kreeg. Het verhaal van al die opbellende luchtvaartagenten 
       was steeds hetzelfde: “wij horen nu al bijna tien jaar dat Latjes 
       door ons moet worden geboycot en nu ga je zelf met hem in zee.” 
       	De KLM-woordvoerder zei natuurlijk dat ik hem een poets had 
       gebakken, maar hoe harder hij dat riep hoe minder men hem 
       geloofde. Mijn bedoeling de KLM een koekje van eigen deeg te 
       serveren was geslaagd. Ik kreeg wel een kort geding aan mijn 
       broek, maar zelfs dat pakte in mijn voordeel uit. Goed, ik mocht 
       de naam van de KLM niet meer misbruiken en dat heb ik toegezegd, 
       maar de KLM kreeg een veel vuilere veeg uit de pan. “Als meneer 
       Latjes zo graag onder de prijs verkoopt,” zei de 
       rechtbankpresident, “laat hem dan toch zijn gang gaan.” Je hoorde 
       de KLM-advocaat tandenknarsen, want wat de rechter zei was in 
       feite het opblazen van het hele IATA-systeem: de internationale 
       afspraak van alle georganiseerde luchtvaartmaatschappijen om 
       tickets tegen vastgestelde tarieven te verkopen. (Alleen in het 
       eigen land houdt men zich daar trouwens aan. De KLM ontduikt 
       die fraaie regel net zo vrolijk als haar collega’s, maar niet in 
       Nederland. Hier is ze roomser dan de paus; buiten de grenzen 
       is ze echter net zo’n cowboy als iedereen.)
       	De uitslag van het kort geding leidde helaas niet tot het 
       openbreken van de markt. Wel tot een verscherping van de 
       guerrilla tussen mij en de rest van de reiswereld, met de KLM als 
       sluipschutter in de voorste gelederen. Als eenzame partizaan aan 
       het front van de voordelige vluchten, richtte alle agressie zich op 
       mij. Elke klant die bij een reisburo wegliep omdat hij ergens 
       anders toevallig wat goedkoper terecht kon, werd mij verweten. 
      	 Zelfs voor het eigen falen van de reisburoos - luiheid, 
       slordigheid - werd ik als excuus aangevoerd. Ik was vogelvrij en kreeg 
       van alles de schuld. Een half jaar geleden nog werd iemand met 
       een verkeerd ingevuld ticket voor Spanje op Schiphol bits 
       toegevoegd: “dat hebt u zeker bij Latjes gekocht,” terwijl ik, en 
       dat weten ze daar donders goed, helemaal geen reizen naar Spanje
       verkoop.
       	Latjes was de luis in de pels van de business en diende verdelgd 
       te worden. Aldus geschiedde en de wraak van de KLM moet zoet zijn 
       geweest, want met een klap was niet alleen mijn zaak, mijn baby, 
       maar ook mijn goede naam bij het publiek naar de knoppen. 
       “Latjes” was ‘n synoniem geworden voor listige ladenlichter. De 
       lamzak van de luchtvaart. Zelfs nu, na bijna negen jaar, heb ik 
       daar nog last van, laat staan toen de wond nog vers was. Ik las 
       en hoorde de vreselijkste verhalen en ik dacht, met dezelfde 
       huiver die je bevangt als je je een boze droom herinnert: het 
       gaat over mij! Dat heb ik allemaal opgeroepen. Komt dit nog ooit 
       goed?

Job

       	Er waren momenten dat ik liever dood was, zo beroerd voelde 
       ik me. Geestelijk wankelde ik langs de afgrond en materieel was 
       ik er al niet veel beter aan toe. De kleren aan mijn lijf waren 
       de enige dingen die ik nog had. En een bed. Een bed had ik mogen 
       houden van de deurwaarder. Ik weet nog hoe belachelijk blij ik 
       daarmee was. Het komt misschien verkeerd over, maar het is 
       absoluut niet ongevoelig of harteloos bedoeld als ik vermoed dat 
       ik meer heb ingeleverd dan de meeste klanten die ik in de steek 
       heb gelaten. Er waren natuurlijk dramatische gevallen bij. Mensen 
       die jarenlang hadden gespaard en nu de reis van hun leven in 
       rook zagen opgaan. Ze zaten diep in de misere en ik heb later dan 
       ook van alles geprobeerd ze zo goed mogelijk schadeloos te 
       stellen. De anderen trouwens ook. Maar de meeste clienten, 
       die tevergeefs hun ticket kwamen halen, waren vooral geweldig
       kwaad, woedend dat ik hun vakantie had verziekt. 
       	Veel van die mensen, echt tientallen, heb ik nadien gesproken en 
       hun verhaal kwam meestal hierop neer: we vonden je een enorme 
       zak, maar we hebben op de een of andere manier nog een slinger aan 
       die narigheid kunnen geven en we geloven je als je zegt dat je er niet  
       met onze centen vandoor bent gegaan. 
       	Maar ik...ik had er niet alleen niets aan overgehouden, ik was 
       alles kwijtgeraakt wat ik had. Job Latjes. Maar Job, wist ik, was 
       er weer bovenop gekomen, dus waarom Latjes niet? En langzaam, 
       heel langzaam, kroop ik uit het dal omhoog. Langzaam keerde ook 
       mijn levenslust terug. Sterker, ik wilde terug in de reiswereld. 
      	 Kennissen met wie ik daarover sprak, verklaarden me voor 
       stapelgek en helemaal ongelijk kon ik ze niet geven, maar ik had 
       drie goede redenen om het toch te doen. Ten eerste kende ik geen 
       ander vak. Ten tweede had de slangenkuil van het discount-wezen 
       ook zijn creatieve en spannende kanten en ten derde had ik tot 
       mijn verrassing bemerkt dat geen enkel ander reisbureau in het 
       gat was gesprongen dat ik had achtergelaten.
       	Ik bleek nog steeds de enige in de Nederlandse reiswereld die de 
       weg wist in het doolhof van de lage tarieven. Mijn specialiteit - 
       het vinden en verkopen van de goedkoopste reizen naar verre 
       bestemmingen - was niet door anderen geannexeerd, op zich een 
       blamage voor de rest van de reiswereld, en ik besloot de draad op  
       te pakken waar ik hem had moeten laten schieten.
       	In april ‘82 durfde ik mijn gezicht weer te laten zien op de 
       reismarkt. Kort daarvoor, maar dit terzijde, had ik mijn stem al 
       laten horen door een carnavalsplaatje vol te zingen met bestaande 
       teksten en deuntjes. Het had niets met toerisme of met mijn 
       problemen te maken, ik vond het gewoon leuk, maar toen uitlekte 
       dat ik de zanger was zond de Vara een stukje uit met als 
       commentaar: “dit was Ad Latjes met The Tickets en het Koor van 
       Gedupeerden.” Een grapje waar ik, eindelijk, weer om kon lachen, 
       zij het nog steeds niet echt smakelijk.
       	Maar terzake. Ik liet mijn gezicht dus weer zien en gelijk viel 
       ik op mijn bek. Tot tweemaal toe! De man met wie ik op het 
       Piusplein in Tilburg een reisburo begon had teveel geld 
       en gedroeg zich uitgesproken poenig. Dat duurde niet lang. En de 
       man met wie ik in september ‘82 op de Nieuwe Zijds Voorburgwal in 
       Amsterdam Atlantis Travel begon had te weinig geld en kon de 25 
       mille voor de Kamer van Koophandel niet betalen. Dat duurde ook 
       niet zo lang, een jaar. Aan die tweede valse start hield ik zelfs 
       een boete van 12.000 gulden en twee maanden voorwaardelijk over, 
       want ik had de papieren en de, illegaal draaiende, zaak stond op 
       mijn naam.

Van marktlijder tot marktleider
                               
       	Ik was te gretig geweest, te goed van vertrouwen en ik begon 
       ernstig te twijfelen aan mijn kijk op mensen in het algemeen en 
       op mezelf in het bijzonder. Weer was ik terug bij af en weer had 
       ik schade opgelopen, en dan bedoel ik niet eens die boete waar ik 
       nog jarenlang aan vast zou zitten. Ik leek nu definitief 
       gediskwalificeerd.
       	Toen ik echt niet meer wist waar ik het zoeken moest van de 
       ellende, kwam Het Geluk weer eens langs. Soms laat het me 
       deerlijk in de steek, maar dan ineens klopt het weer aan de 
       deur. Dit keer diende het zich aan in de persoon van Ruud Storm, 
       een vriend die door mijn faillissement in ‘81 twee ton had 
       verloren en desondanks vriend was gebleven. Hij bood aan me 
       financieel te helpen. Ik was dolgelukkig met uitgerekend zijn 
       steun en samen zijn we op 15 mei 1984 op het Damrak in Amsterdam 
       Malibu Travel begonnen. Toen Storm me geld leende zei hij: “als 
       ik het kwijt ben, kijk ik je er niet op aan. Ik weet dat je je 
       best doet. Dan hebben we samen pech gehad.”
       	Ik heb mijn best gedaan. Malibu staat als een huis. Ruud heeft 
       zijn investering er allang uit en we zijn betere vrienden dan 
       ooit. Maar het mooiste is toch dat we geen enkel krediet nodig 
       hebben. We kunnen onszelf financieel volledig bedruipen en voor 
       een “bankoverval” hoeven we niet meer te vrezen. 
       	Malibu is bovendien een Amerikaanse bv. Een advocatenkantoor 
       in de VS, dat ik destijds in de arm heb genomen, had dat in een 
       week voor elkaar. 
       Ik ontwijk daarmee niet de Nederlandse fiscus, want ik betaal hier 
       gewoon belasting en al mijn andere verplichtingen, maar ik wapen me 
       op die manier wel tegen de KLM. 
       	Het slinkse een-tweetje dat zij destijds met de ABN  
       speelde en dat mij de nek kostte, heb ik - toen ik het eenmaal 
       doorhad - alleen daarom niet voor de rechter gebracht omdat je er 
       in Nederland geen cent mee opschiet als je zo’n zaak wint. Nu zou 
       ik de KLM, bij oneerlijk zakendoen, volgens de Amerikaanse 
       wetgeving kunnen aanpakken en miljoenen dollars schadevergoeding 
       kunnen eisen.



Accra

       	Een interessante troef achter de hand, want ik lig nog regelmatig 
       met de Koninklijke in de clinch. En eigenlijk altijd over 
       hetzelfde probleem: de vliegreis naar Accra, de hoofdstad van 
       de Afrikaanse staat Ghana. De KLM rekent in Nederland voor de 
       retourroute Amsterdam-Accra 4300 gulden, maar biedt het traject 
       Londen-Amsterdam-Ghana, heen en terug, in Engeland aan voor 2400 
       gulden! Een frappant geval van prijsdumping, dat ik overigens met 
       genoegen exploiteer en waar ik al sinds 1972 honderden in Nederland 
       wonende Ghanezen per jaar blij mee maak. Maar in plaats dat ook 
       de KLM me dankbaar is dat ik haar lege stoelen op die route vul - 
       geen enkele Ghanees vliegt immers voor het volle pond met de KLM 
       van Amsterdam naar Accra als hij met Aeroflot, Balkan, Swissair 
       of de KLM voor een weggeefprijs thuis kan komen -  zit ze me de 
       laatste twee jaar (on)behoorlijk dwars. Passagiers met een door 
       mij in Londen gekocht ticket voor Accra moesten volgens haar ook 
       in Londen opstappen; ik vond daarentegen dat die mensen hun reis 
       gewoon op Schiphol konden beginnen omdat zij een betaald 
       en dus geldig KLM-document hadden.
       	Het is de kern van ons conflict, dat merkwaardigerwijs niet geldt 
       voor andere Afrikaanse en alle overige routes per KLM voor de 
       halve prijs, omdat het in die gevallen om minder grote aantallen 
       passagiers gaat. Een opportunisme dat onze nationale trots 
       vaardig en royaal hanteert. In mei 1988 liet zij plotseling vijf 
       klanten met het goedkope ticket Londen-Amsterdam-Accra op 
       Schiphol staan, tenzij ze bereid waren de volle mep vanaf 
       Nederland naar Ghana te betalen. Ik heb die mensen toch een 
       voordelige reis (met een andere maatschappij) kunnen 
       bezorgen, maar vanaf die dag kwamen de KLM en ik elkaar 
       voortdurend voor de rechter tegen.
       	Het voert te ver alle gedingen hier uitgebreid te bespreken, ook 
       al omdat er na al die tijd een soort juridisch 
       gelijkspel uit de bus is gekomen. Althans op nationaal niveau. Ik 
       vertrouw er echter op dat de Europese juristen, aan wie wij nu 
       het geschil met de KLM over Accra hebben voorgelegd, ons 
       uiteindelijk in het gelijk zullen stellen. In de praktijk hebben 
       wij dat al. Alle passagiers voor Ghana met een ticket vanaf Londen 
       mogen namelijk sinds kort van de KLM in Amsterdam opstappen. 
       “Wij  willen de reizigers niet de dupe laten worden van ons 
       meningsverschil,” heet het, lichtelijk farizeisch, want aan de 
       andere kant verkoopt zij ons in Londen maar mondjesmaat 
       discount-tickets voor Accra, waardoor de client die vlug (want 
       rechtstreeks) en voordelig naar Ghana wil vliegen wel degelijk 
       wordt benadeeld.

Netwerk

       	Voor ons bedrijf is dat gedoe een hinderlijk obstakel, maar niet 
       meer dan dat. De internationale lage-tarievenmarkt is ruim genoeg 
       om florissant te kunnen draaien en aangezien wij wereldwijd geen 
       Nederlandse concurrentie kennen is de KLM voor Malibu Travel 
       anno 1990 slechts een “veelmotorige mug”, om maar eens een 
       bekende uitspraak van Luns te parafraseren. Dat wij mondiaal een 
       monopoliepositie bezitten is geen grootspraak. Weliswaar hebben 
       ook andere reisburoos op deelterreinen toegang gekregen tot de 
       korting-markt sinds die door ons is gepopulariseerd, bijvoorbeeld 
       door gespecialiseerd personeel aan te trekken of weg te kopen, 
       maar qua know how en organisatie is de hegemonie van ons 
       buro nog altijd onaangetast.
       	Als ik tickets koop in Singapore, Dusseldorp, Los Angeles of
       andere hot spots in het discount-circuit, hoor 
       ik nooit dat andere agenten uit Nederland daar komen. Dat komt 
       omdat wij de deur door de jaren heen toch aardig dicht hebben 
       weten te houden. Met “wij” bedoel ik European Travel 
       Network (ETN), een oorspronkelijk Europees, maar nu 
       intercontinentaal, exclusief consortium van vele tientallen net 
       zulke vrije vogels als ik, dat wereldwijd opereert en overal de 
       goedkoopste graantjes op vlieggebied ontdekt en oppikt. 
       	Zoals ik het nu opschrijf, klinkt het misschien een beetje 
       fladderig en lukraak, maar de werkelijkheid is dat wij  
       dagelijks contact hebben met 92 internationale 
       luchtvaartmaatschappijen en voortdurend via een uitgekiend 
       (Nederlands) computerprogramma met elkaar in contact staan. Dat 
       programma sorteert nauwgezet waar ter wereld welke route van 
       welke maatschappij het goedkoopst is en rekent dan ook nog 
       pijlsnel uit wat al die (15000!) tarieven kosten in de valuta van 
       het desbetreffende land.
       	Vier jaar geleden ben ik ermee begonnen, met dat netwerk, en 
       sindsdien heeft het zich ontwikkeld tot een efficient en hecht 
       verbond van lokale deskundigen, dat garant staat voor het beste 
       produkt op ons gebied. ETN geeft nu ook een discount-kaart uit, 
       voor zestig gulden, waarmee de klant op de plaats van 
       bestemming een aanzienlijke korting kan krijgen op zijn hotel, op 
       de trips die hij wil maken en op tal van andere toeristische 
       mogelijkheden. De kaart is een groot succes - die zes tientjes 
       zijn er zo uit - en onze agent in Miami voorspelt dat we tegen 
       het eind van dit jaar alleen al in Amerika ruim tweeduizend 
       leden hebben.
       	Misschien is het nu wat duidelijker geworden waarom wij in alle 
       onbescheidenheid menen dat wij van de Nederlandse 
       discount-reisburoos de marktleider zijn op het terrein van de 
       verste reizen voor de laagste prijzen. Er is eenvoudig niemand 
       anders in dit land, om het nog wat huiselijker te formuleren, die 
       zo’n gunstig uitzicht over de hele wereld heeft als ik. In plaats 
       van eindeloos te bladeren in ellenlange lijsten zien mijn vijf 
       medewerksters en ik nu in een oogopslag op het computerscherm 
       dat Alitalia op dat moment de voordeligste vlucht naar 
       Australie aanbiedt. Opstappen in Amsterdam, overstappen in Rome 
       en dan naar het andere eind van de wereld voor maar 2140 gulden. 
       	Ander voorbeeld. Op de route Amsterdam-Bangkok vliegen maar 
       liefst  26 luchtvaartmaatschappijen - tarieftechnisch - onder elkaar 
       door op zoek naar de gunst van de vliegende vakantieganger. 
       	Zonder ons European Travel Network-systeem zou het onmogelijk 
       zijn a la minute te weten wie commercieel het diepst durft te 
       duiken (1250 gulden? 1500? 1800?) voor een retourticket dat 
       officieel 4000 gulden kost. Trouwens, niet alleen naar de klant toe 
       maken wij gebruik van de laatste vindingen op technologisch 
       gebied, ook de potentiele reiziger kan via de meest geavanceerde 
       apparatuur (zes sprekende computers) dag en nacht bij ons 
       terecht voor gerichte informatie. (elders in dit boekje ga ik 
       daar dieper op in)



Betrekkelijkheid
       
       	Alles goed en wel, maar wat ben ik, A.A.J.Latjes, er nu zelf 
       wijzer van geworden? Het is een vraag die ik mezelf wel eens 
       stel. Wereldvreemd studentje van 20 jaar in 1970. Ticketboer met 
       15 miljoen gulden omzet in 1980. Daarna een poosje berooide 
       schooier en dan weer man in bonus met vierduizend clienten, goed 
       voor zes miljoen gulden, in 1990. 
       	Opkomst, Afgang & Terugkeer in nauwelijks twintig jaar. Wat heeft 
       die turbulente reeks bij mij aangericht? Het oprechte antwoord is 
       dat ik ben veranderd. Zakelijk, maar ook privÈ, ben ik een stuk 
       rustiger geworden.
       	Alles wat ik heb kunnen meemaken in de reiswereld heb ik 
       meegemaakt, de toppen en de dalen, en dat doet je de 
       betrekkelijkheid der dingen wel inzien. Ik streef niet meer 
       rusteloos naar een hoofdkantoor met honderd meiden en vijftig 
       filialen. Ik wens u veel personeel toe, is een typisch 
       Amsterdams gezegde, en het venijn dat daarin schuilt heb ik 
       leren kennen. Wat ik wel wil is een gezonde, normale groei van 
       mijn bedrijf. Geen bijkantoren meer, dat kost alleen maar 
       hoofdbrekens, maar een goed geleid centraal punt waar over een 
       paar jaar zeven, acht meisjes gespecialiseerde service verlenen
       en waar de techniek de rest doet.
       	Ik werk nog steeds hard, meen ik, maar ik vind het nu veel 
       belangrijker dan vroeger om ook eens een beetje tijd voor mezelf, 
       mijn vrouw Henriette en mijn dochtertje Wendy van 
       zeven te hebben. Een keertje lekker met zijn allen uit eten, een 
       wandeling door het bos, een boek of een uurtje tv. Ik pak 
       zo nu en dan de kans te genieten van het leven. Daar had ik 
       het een paar jaar geleden altijd “te druk” voor.
       	In die zin heeft heeft het negatieve mij veel positiefs 
       gebracht. Het raadselachtige rondo van het bestaan heeft mij weer 
       het geluk van juni geschonken; de mooiste tijd die ik ken, zoals 
       ik in de eerste regel van dit verhaal schreef. Ik hoop, voor u 
       en voor mij, dat het nog lang zomer mag blijven.



Wie is Ad Latjes?
             
       Vriend en vijand geven hun mening.
     


Klant (m):
       “Dat noem ik nog eens service!”
      
       	 “Ik reis geregeld voor mijn plezier en dan moet je prijsbewust 
       zijn, anders kan het niet. Dan ga je winkelen, zoals ik dat noem. 
       	Op een zeker moment ben ik bij Ad Latjes terecht gekomen - hoe 
       weet ik niet meer, vermoedelijk via de krant - maar belangrijker  
       is dat ik niet meer ben weggegaan. Ik ben zeer tevreden en ik 
       heb veel mensen aangeraden voortaan bij hem te boeken. Dan zijn 
       er wel die zeggen: “o jee, Ad Latjes, zou ik dat nu wel doen?” 
       	“Doe maar,” zeg ik dan, en na terugkeer zijn ze allemaal bekeerd en 
       fanatieke Latjes-fans geworden. Zelf heb ik eens meegemaakt dat 
       een van de meisjes aan de balie me een ticket gaf, maar vergat af 
       te rekenen. Dat noem ik nog eens service!”


Klant (v):
       “Hij mag wel eens een nieuw tapijtje neerleggen.”
       
       	“Ik stond wel raar te kijken toen ik hier zes jaar geleden voor 
       het eerst kwam. Toen hadden ze nog maar de helft van de 
       tegenwoordige ruimte en de vrouw van Ad - of zijn vriendin, daar  
       wil ik afwezen - had een kind bij zich. In de box. Toen ik eraan 
       gewend was, vond ik het eigenlijk wel mooi. 
       	Ik ben bij Latjes terecht gekomen omdat hij in De Telegraaf stond. 
       De naam sprak me wel aan: Malibu. Dat leek me wel romantisch en het 
       kantoor zat ook lekker dicht bij het Centraal Station, want ik woon 
       in Voorhout en telefonisch kwam ik er niet door. Dat is wel een 
       minpunt: er zijn altijd veel wachtenden voor je. Je kunt beter de 
       trein nemen. 
       	Later kwam ik er pas achter wie Latjes was, maar het 
       deerde me niet. Ik ben nogal sociaal voelend en zelf ben ik ook 
       wel eens weggepest. Dat was een reden temeer om hier mijn 
       tickets vandaan te halen. 
       	Verder vind ik dat hij wel eens een nieuw tapijtje mag neerleggen.” 


Moeder Latjes:
       “Als je er niet boven staat, ga je er onderdoor.”
       
       	“Ik denk dat Ad het reislustige van mij heeft, want ik heb altijd 
       tegen mijn kinderen gezegd: “als jullie groot zijn, gaat mamma 
       op reis!” Vreemde volkeren en culturen, dat heeft mij altijd 
       geboeid. Ik was bijna vijfentwintig jaar getrouwd eer het 
       ervan kwam, maar toen heb ik het er ook van genomen. Ik heb zeven 
       boekjes geschreven over de reizen die ik sindsdien heb gemaakt. Er 
       staan verhalen in over Israel, noord- en zuid-Amerika, 
       Afrika, India, Nepal, Indonesie, de Fiji-eilanden enzovoort. Wij 
       gingen altijd met zijn tweetjes, Ad en ik. Mijn man was daar 
       niet zo’n type voor. Met een huurauto gingen we de binnenlanden 
       in en daar maakten we de dolste avonturen mee. Soms, als Ad geen 
       zin had of te moe was, trok ik er alleen op uit. Ik heb nu een 
       computer aangeschaft om te schrijven. Dat scheelt tijd, want 
       ik heb nog zoveel andere dingen te doen. Handwerken, 
       fotograferen, in mijn tuin werken, de dag is eigenlijk te 
       kort.               

      	 Ik ben blij voor Ad dat het nu weer goed met hem gaat. Hij 
       heeft die zaak van de grond af aan opgebouwd en toen het misliep 
       vond ik dat vreselijk voor hem. Maar ik heb altijd gezegd: “je 
       moet niet treuren, jongen. Als je maar een goed mens in de 
       maatschappij bent die iets voor anderen kan betekenen, komt 
       alles terecht.” De telefoon stond in die dagen roodgloeiend. Van 
       de pers zijn ze hier ook geweest, maar er stonden soms heel 
       verkeerde dingen in de krant. Dan kwam ik in opstand en pakte 
       ik mijn pen. Het was dan wel Ad zijn eigen schuld, want je moet 
       mensen geen kwade kansen geven, maar je mag niet zomaar 
       schrijven dat iemand oneerlijk is.

       	Ik heb de krant in Tilburg aangeboden mijn boekjes te publiceren  
       en van het geld een fonds te vormen voor de gedupeerden. Dat 
       wilde men wel, maar dan als feuilleton en dat zou, bij nader 
       inzien, te lang gaan duren. Dan zou de zaak niet meer actueel 
       zijn, vond men. Maar als ze geweten hadden dat het zo lang zou 
       duren, hadden ze het natuurlijk wel gedaan.
       	Mijn man trok het zich meer aan dan ik, het faillissement, maar 
       ik denk dat hij er niet genoeg boven stond. En als je er niet 
       boven staat, ga je er onderdoor. Ik wist wat ik aan Ad had en 
       dat was voor mij genoeg. De rest komt wel goed, dacht ik. En zo 
       is het ook gegaan.
       	Ik verheug me al op onze volgende reis. Naar Moskou.”


C.G.Hundepool, directeur-hoofdredacteur van het blad Zakenreis:
       “De KLM is nooit te pakken!”
       	
       	“De vorige KLM-directeur Nederland heeft in mijn bijzijn eens 
       woedend uitgeroepen dat hij er alles aan zou doen Latjes waar dan 
       ook te pakken. Ad had toen net zijn Amsterdamse kantoor 
       betrokken, pal naast dat van de KLM. Die zat er verschrikkelijk 
       mee dat uitgerekend Latjes, een ergenis van het ergste soort, 
       haar buurman was geworden. Later, toen ik hoorde dat er 
       financiele problemen waren die met het onroerend goed 
       samenhingen, heb ik tegen Latjes gezegd dat het best zou kunnen 
       zijn dat een en ander met elkaar samenhing. Het is een vermoeden,  
       maar als je in mijn hart kijkt ben ik ervan overtuigd dat het zo is 
       gegaan. Ik loop al vijfendertig jaar in dit vak mee en de KLM is 
       nooit te pakken, maar het is wel het meest voor de hand 
       liggende. 

       	Ad is een van de meest intelligente knapen in de reisindustrie en 
       hij weet feilloos gebruik te maken van de mazen in het net.
       Hij heeft immers uitgevonden dat je over de grens goedkoop aan 
       tickets kunt komen. De KLM reageerde hierop met prikacties, net 
       zo lang tot zij het touw kon aantrekken.
       	Er zijn hem banen aangeboden, onder andere bij Arke, en hij zou bij 
       de top-tien touroperators kunnen behoren als hij zou willen. 
       	Maar hij zit precies aan de andere kant en nu krijgt hij alles over 
       zich heen. Ik zie hem nog in het Amsterdam Hilton staan om een 
       computersysteem over reserveringen te demonstreren. Hij deed dat 
       in de hal, want waar hij eigenlijk had moeten staan werd hij 
       niet toegelaten.”

KLM-woordvoerster:
       “Dat zou zeer onnetjes van ons zijn.”
       
       	“Ik kan me niet voorstellen dat wie dan ook van ons bij de KLM 
       behoefte heeft om een mening te geven over iemand die zaken doet 
       op de wijze die de heer Latjes verkiest. De mening over dat 
       zakendoen heeft de KLM duidelijk en officieel naar voren 
       gebracht in de korte gedingen die door de heer Latjes tegen de 
       KLM zijn aangespannen. U kunt zich voorstellen dat wij ons 
       verder absoluut onthouden van welke visie dan ook op de man als 
       persoon. Het zou zeer onnetjes van ons zijn als wij dat wel 
       deden.”


Ronald Raadsheer, sales-manager Benelux van Singapore Airlines:
       “Latjes is voorzichtiger geworden.”
      
      	 “Ad Latjes is een reis-entrepreneur. Hij onderneemt veel 
       initiatieven om het reizen voor de consument gemakkelijker en 
       voordeliger te maken. Hij maakt daarmee gebruik van de 
       mogelijkheden die aanwezig zijn en dat is toch wel te 
       apprecieren. Aan de andere kant zijn er ook dingen die wat 
       negatief naar voren komen en dan denk ik met name aan zijn 
       faillissement destijds. Ik vermoed dat hij toen wat te ver was 
       doorgeschoten in zijn idealen en teveel hooi op zijn vork had 
       genomen waardoor hij door de bomen het bos niet meer zag.
       	Ik denk overigens dat zijn reputatie nu aanzienlijk is verbeterd. 
       Hij is voorzichtiger geworden en persoonlijk kan ik alleen maar 
       positief over hem oordelen, hoewel ik hem niet bijzonder goed 
       ken en ook rechtstreeks geen zaken met hem doe.”


Broer drs.Peter Latjes, redacteur binnenland en
parlement van het Katholiek Nieuwsblad:
       “Ad is bij veel mensen onstuitbaar populair.”
       
       	“Ik word vaak aangesproken van: goh, Ad latjes, is dat soms 
       familie van je? Dan zeg ik volmondig: “ja, dat is mijn oudste 
       broer,” want ik ben erg op hem gesteld. Wij liggen elkaar goed en 
       wij hebben regelmatig contact. Ik ben wel veel geplaagd met die 
       affaire van toen, maar ik had er persoonlijk absoluut geen 
       probleem mee dat Ad failliet ging om de doodeenvoudige reden dat hij 
       niemand de hersens heeft ingeslagen en niemand moedwillig heeft 
       getild. Hij heeft niets onwettigs gedaan en ook niets dat met 
       mijn eigen levensovertuiging in strijd is.
       	Ik heb die zaak destijds van nabij gevolgd en voor mezelf een 
       duidelijke conclusie getrokken. Die durf ik gerust hardop te 
       zeggen en ik hoop zelfs dat ze me daar nog eens een proces wegens 
       smaad over aandoen. Kijk, de bank van mijn broer was de ABN en 
       die draaide de geldkraan op een zeker moment dicht omdat 
       Batenburg, toen president-directeur van de ABN en commissaris bij 
       de KLM, van zijn vriendje Orlandini, toen president-directeur van 
       de KLM en commissaris bij de ABN, had begrepen dat Latjes zo’n 
       ontzettende lastpost was voor de KLM. En toen hing Ad. Dit heb 
       ik voor mezelf gedestilleerd uit de feiten. Ik heb het ook 
       diverse malen in het openbaar verkondigd, in de krant en voor de  
       radio, maar nooit heeft iemand het ontkend. Je kunt van mij 
       aannemen dat het waar is.
       	Ik heb Ad meegemaakt op zijn hoogtepunt en op zijn dieptepunt, 
       maar hij heeft net als ik de neiging niet te hechten aan geld als  
       doel, alleen als middel. Dat heeft hem er overheen geholpen in de 
       moeilijke momenten van zijn leven. Verder is hij vaak te goeder 
       trouw, omdat hij een groot vertrouwen in mensen heeft en dat komt 
       weer omdat hij zelf goudeerlijk is. In zijn omgang met mensen is 
       hij sterk op zichzelf gericht, hoewel hij ook weer uitermate 
       charmant kan zijn, jongensachtig. Dat jongensachtige 
       maakt hem bij heel veel mensen onstuitbaar populair. Hij heeft 
       vrienden die hem door dik en dun steunen en toen hij in 1982, 
       zonder succes overigens, aan de Tilburgse 
       gemeenteraadsverkiezingen meedeed, waren er toch 1200, 1300 
       mensen die op hem stemden.
       	Aan de andere kant is hij iemand die juist door die in 
       zichzelf gekeerdheid moeilijk contact maakt en zich te weinig 
       rekenschap geeft van zijn leefomgeving. In zijn hart is hij een 
       sterk sociaal bewogen man, alleen was daar in zijn leven, in  
       twintig jaar keihard zakenleven, vaak te weinig ruimte voor.”


Amerikaanse klant (v):
       “Ik ben onder de indruk van de computers hier.”
       
       	“Ik kwam uit het Centraal Station, wandelde over het Damrak en 
       zag het uithangbord: cheapest air fares. Daar moet ik zijn, 
       dacht ik. Ik kom nu uit Londen en ga naar Duitsland, 
       Frankrijk en Spanje. Vandaar keer ik terug naar Amerika en dan 
       zie ik wel weer. De Malibu-service is snel en direct. En ik heb er 
       wel een beetje verstand van, want ik doe eigenlijk niets anders 
       dan reizen. Zo nu en dan moet ik wel eens wat werken om 
       verder te kunnen zwerven, maar het liefst ben ik toch onderweg.
       	Van huis uit ben ik computerprogrammeur en ik ben onder de 
       indruk van de apparatuur die hier staat en van de software, die 
       hier wordt gebruikt. Bianca bellen en zij belt terug...dat heb ik 
       nog nooit meegemaakt.”


Buurman Blokker:
       “Nee, ik boek mijn reizen niet bij hem.”
       
       	“Het reisbureau van Latjes is niet zo duidelijk aangegeven, dus 
       stapt men hier wel eens binnen, een deur verder, maar daar heb 
       ik geen last van. Nee, zelf boek ik mijn reizen niet bij hem. Ik 
       ben voorzichtig. Ik ga graag naar een reisbureau dat is 
       aangesloten bij de ANVR. Laat ik het zo zeggen.”


Buurvrouw van de Joegoslavische Bank:
       “Aardige meisjes, goede buren.”
      
      	 “Ik ken de heer Latjes niet goed, maar er is een plezierige 
       verstandhouding tussen mijn kantoor en het zijne. Aardige 
       meisjes, goede buren. Ik zie zo nu en dan klanten in- en 
       uitgaan, dat is alles. Bye bye”


Advocate Sandra Boot:
       “Mijn client probeert alles en schuwt niets.”
       
       	“Wij hebben in december 1989 een klacht ingediend bij de 
       Europese Commissie. Die zal moeten oordelen of er sprake is 
       van misbruik van macht door de KLM, zoals wij menen, 
       maar eerst moet nog blijken of de Commissie de klacht in 
       behandeling zal nemen. Zij is wel geregistreerd, maar vooralsnog 
       is er niets gebeurd. Als de EC niet reageert, stap ik naar het 
       Hof van Justitie met de eis de Commissie te gebieden iets te 
       ondernemen. De nationale rechter wilde geen uitspraak doen, 
       omdat hij daarmee iets zou gaan vastleggen dat enorme 
       gevolgen zou hebben voor de hele luchtvaart. Het wachten is dus 
       op de Europese Commissie. Eerlijk gezegd heb ik er een hard 
       hoofd in dat daar iets positiefs uitkomt, want de belangen zijn 
       immens groot. De markt zou er totaal anders uit gaan zien. Er is 
       mij al ingefluisterd dat de Commissie geen beslissing durft te 
       nemen en de zaak liever van zich afschuift.

       	Wij vinden dat de KLM misbruik maakt van haar positie. Goedkope 
       CD’s uit Duitsland invoeren en hier verkopen is toegestaan, maar 
       met tickets mag dat opeens niet. Dat kan alleen omdat de KLM 
       een machtspositie inneemt. Je kunt het vergelijken met een bakker 
       die zegt: “u mag die taart wel van mij kopen, maar dan moet u hem 
       in een keer opeten.” Als hij de enige bakker is, zal de taartminnende 
       consument toch aan zijn voorwaarden moeten voldoen. Dat is 
       precies wat er op luchtvaartgebied aan de hand is. In Nederland 
       wonende afnemers van mijn client kopen voordelige tickets uit 
       Engeland, maar dan zegt de KLM: “dat is best, maar dan moet je eerst 
       naar Londen vliegen.” Deze belachelijke situatie willen wij aan 
       de kaak stellen.

       	Ik vind het wel aardig dat de heer Latjes die machtige kat de 
       bel aanbindt. Hij probeert alles en schuwt niets. Hij gaat er op 
       af, of het nu de hoogste baas is of de juffrouw aan de balie. 
       	Die houding kan ik wel waarderen.”


Vriend-in-nood Ruud Storm:
       “Ad trekt het liefst zijn eigen plan.”
       
       	“Latjes is een enfant terrible in de reiswereld. Een Brabantse jongen 
       die onvermoeibaar achter zijn jongensdroom aanjaagt. Ik vind hem
       briljant. De meeste mensen die briljant zijn kunnen niet 
       communiceren, maar hij kan dat wel. Hij is bovendien eerlijk, 
       echt eerlijk, en ik denk dat hij ook erg gevoelig is. Hij heeft 
       het idee dat hem en de mensen om hem heen vaak onrecht is 
       aangedaan.

       	Hij is ook knap eigenwijs. Wat hij in zijn hoofd heeft zet hij 
       door tot het tegendeel is bewezen. Ik denk dat hij net zoveel 
       missers als schoten in de roos heeft gescoord. Op de tv zag hij 
       eens een man met een raketmotor op zijn rug, die de lucht werd 
       ingeschoten. Dat was helemaal te gek. Zo’n lanceer-apparaat 
       moest hij ook hebben. Waar kon je dat ding kopen? Diezelfde 
       middag nog belde hij met het Pentagon in Washington, met de NASA 
       en met fabrieken in Frankrijk, omdat die dingen daar gemaakt 
       zouden zijn. Hij heeft dat apparaat nooit gekregen, eenvoudig 
       omdat het niet te koop was, maar de bezetenheid waarmee hij er 
       achteraan zat, was fascinerend. Ik was erbij en heb gezien hoe 
       hij zeker vier, vijf uur over de hele wereld heeft gebeld. Dat 
       tekent Ad Latjes; een doordouwer in optima forma. Ik denk dat dat  
       een karaktereigenschap is waardoor hij het in die reiswereld 
       heeft gered en waardoor hij nu weer in de lift zit, met alle 
       onrealistische en kostbare zijwegen van dien. Wat hem verweten 
       kan worden is dat hij zelden advies aan anderen vraagt en het 
       liefst zijn eigen plan trekt. 

       	Hij was een klant van ons reclamebureau in Alphen aan de Rijn en 
       niet zo’n kleintje. Vlak voor hij failliet ging, deed hij voor 
       een miljoen gulden op jaarbasis bij ons. Toen het mis ging, had 
       ik nog een paar ton van hem tegoed. Dat betekende bijna ons eigen 
       faillissement - ik ben er door de ABN bovenop geholpen! - maar ik 
       geloofde zo in zijn integriteit en inventiviteit dat ik hem een 
       paar jaar later toch weer heb geholpen Malibu Travel 
       op te zetten. Hij is zorgvuldiger geworden en dat is logisch. Hij 
       wil niet meer meemaken wat hij al een keer heeft meegemaakt. Hij 
       geeft nu een gulden pas uit als hij hem binnen heeft.

       	Ad weet zijn personeel te motiveren en te inspireren. Hij leidt 
       de meisjes zelf op en doet dat op een wonderlijke, wat stugge 
       manier. Maar dat komt omdat hij sneller denkt dan hij praat en 
       meent dat anderen dat ook kunnen en hem direct begrijpen. Maar 
       hij kan het toch heel goed overbrengen en dat bewonder ik in hem.”


Supervisor Bianca (22):
       “Ik heb eens vijftig rozen gekregen.”
       
       	“Ik werk bijna vier jaar bij Malibu. Samen met vier andere meisjes en 
       ik kan niet anders zeggen dan dat de sfeer op kantoor gemoedelijk en 
       amicaal is. Problemen praten we meteen uit en ook tegen Ad kunnen  
       we zeggen wat we willen. Hij moedigt dat juist aan. Hij is slim en ad  
       rem en vraagt dat ook van ons. Hij kan wel eens hard optreden tegen 
       de medewerksters, maar dan heeft hij er ook een reden voor. Als 
       je het ergens niet mee eens bent, moet je dat meteen zeggen. Dan 
       is de lucht weer geklaard. Er is wel eens een meisje huilend 
       weggelopen; die kon dat niet opbrengen.
       	Hij heeft ons geleerd goed en snel te werken: informatie geven aan  
       de balie, zestien telefoonlijnen beantwoorden, bellen naar 
       luchtvaartmaatschappijen die vaak in gesprek zijn, Turkish Airlines  
       is daar een berucht voorbeeld van, en tegelijk de klanten correct en 
       efficient aan een reis helpen. Het is een verantwoordelijkheid waar 
       ik volgens mijn diploma’s recht op heb, maar die je bij andere 
       bureaus niet altijd krijgt.
       	De clienten waarderen ons werk blijkbaar, want ze brengen na 
       terugkeer dikwijls een cadeautje voor ons mee. We krijgen ook 
       veel kaarten en bloemen. Ik heb eens vijftig rozen gekregen. En 
       Ad heeft ons nu ook nieuwe vloerbedekking en gordijnen 
       beloofd. Genoeg redenen voor mij om nog lang te blijven.”          


Medewerkster Linda (21):
       “Ik krijg vaak opmerkingen dat ik bij Ad Latjes werk.”
       
       	“Na de Havo heb ik in een Amerikaans hotel gewerkt en cursussen 
       op het gebied van luchtvaart en toerisme gevolgd. Daarna ben ik 
       hier terecht gekomen, nu anderhalf jaar geleden. Je kunt heel 
       gemakkelijk reizen. Je krijgt twee tickets per jaar voor jezelf, 
       waarheen je maar wilt, dus dat is wel lekker.
       	Ik krijg vaak opmerkingen van mensen die horen dat ik bij Ad 
       Latjes werk, maar voor mij is hij een goede baas en ik leer 
       verschrikkelijk veel van hem. Die negatieve reacties komen van 
       mensen die hem zelf of zijn bedrijf niet kennen. Anderen zijn 
       positief. Ik had vandaag nog iemand aan de telefoon, die heel 
       vroeger met Ad had gereisd en die zei: “ik wil het toch weer 
       met jullie proberen, want persoonlijk heb ik nooit iets naars 
       ondervonden.” We hebben veel trouwe klanten. Heel veel mensen 
       komen terug.
       	Een enkele keer gaat er ook wel eens iemand weg. Laatst kwam er 
       een oudere heer binnen en ik zei heel vriendelijk tegen hem: “hallo, 
       gaat u zitten.” Gewoon, gezellig. Als ik nu “hoi” had gezegd...Die 
       meneer zei toen heel nadrukkelijk: “goedenmiddag!” Ik dacht dat 
       hij me niet had verstaan en ik zei nog eens: “hallo, meneer.” Toen zei 
       hij: “dat doe je maar tegen je leeftijdgenoten” en liep weg. Dat 
       had ik niet verwacht. Ik riep nog: “goedenmiddag”, maar hij hoorde  
       me niet meer.”

DE OPMARS VAN NIEUWE TECHNOLOGIEEN

    Dit was al de tweede nacht dat hij de slaap moeilijk kon pakken.     
Ook gisteren had het uren geduurd alvorens hij vermoeid in slaap 
was gedommeld. Sinds maandag was hij al opgewonden. 
Vrienden uit Dresden hadden hem gebeld over de reis van zijn 
dromen. Maar voor zij iets hadden kunnen vertellen was de lijn 
weggevallen. Vergeefs had hij daarna vele malen getracht hen 
te bereiken. Al zijn vrienden wisten hoezeer hij verlangde om 
eens in zijn leven een reis te maken naar het machtige en verre Amerika.                                     
	Voordat de gehate muur omlaag was, leek Amerika oneindig ver en      
onbereikbaar, maar ook nu nog leek het een onwerkelijke droom.       
Wat hadden zijn vrienden hem willen vertellen ?                      
Of hadden zij hem voor de gek willen houden ?                        

	Om zijn vrouw niet wakker te maken ging hij stilletjes naar beneden. 
Uit verveling zwierven zijn vingers over de toetsen van de afstands- 
bediening. Plotseling veerde hij op. Op het Engelstalige kanaal dat  
zij sinds enkele maanden op de kabel hadden, zaten ook teletekst-pagina’s. 
	Hij raadpleegde regelmatig de Westduitse pagina’s voor het nieuws 
maar verder kwam hij nooit. Super Channel had hij eigenlijk nog nooit 
bekeken, voornamelijk omdat zijn Engels zo belabberd was.  
	
	Het enige Engels dat hij kende,was wat hij had geleerd van een cursus 
op de ZDF. Maar ondanks zijn gebrekkige kennis, hadden enkele woorden 
zijn aandacht getrokken.  Hij riep de pagina op die achter 'air fares’ 
stond vermeld, en pagina na pagina werden hem de verste bestemmingen voor de 
ongelooflijkste prijzen aangeboden.  
	Weliswaar luidden niet alle prijzen in Westduitse Marken, maar de    
koersen van alle harde Westerse valuta kende hij al jaren uit z’n hoofd.                                                               

	Gefascineerd bekeek hij pagina na pagina. Een steeds groter wordend 
ongeloof maakte zich van hem meester. Hij had de prijzen wel uit de TV willen 
trekken. Zo langzaam ging het voor hem..                   
	Alle wereldsteden gleden aan zijn ogen voorbij. En dan....Miami......
voor de absurde prijs van slechts 750 Mark retour. 
	Eigenlijk ging zijn hart uit naar New York, maar waarom  niet 
naar Florida, waar het weer zoveel beter was dan in het Noordoosten. 
	Ongelovig liet hij alle informatie op zich inwerken. Als gehypnotiseerd
kozen zijn vingers het nummer dat op het scherm stond vermeld. 
Tot twee maal toe kreeg hij geen verbinding omdat hij het landnummer 
van Holland was vergeten.
 
	Om half drie ‘s nachts gaf Linda hem alle informatie die hij wilde   
weten. In perfect Duits. Hij raakte zo in haar ban dat hij het zich nauwelijks 
realiseerde, toen hij de negen op zijn telefoon indrukte, en Linda 
onbevangen antwoord gaf op alle vragen, waar hij woonde, waarheen hij 
wilde gaan en wanneer.                          
	Zelfs toen ze zijn credit-card nummer vroeg, gaf hij zonder aarzelen 
het kaartnummer van zijn neef uit Munchen. Deze had het hem gegeven 
voor het geval hij hem ooit wilde komen opzoeken.                    

	Pas twee dagen later besefte hij dat hij die nacht niet had gedroomd.
Een onbekende man was schijnbaar speciaal voor hem uit Berlijn       
gekomen om hem z’n ticket te overhandigen. Sprakeloos bleef hij de   
man staan nakijken tot deze al ver achter de horizon was verdwenen.  
	Was dit nu de beroemde service waarvan hij de Westduitsers zo vaak   
had horen zeggen dat zij in de DDR niet bestond.                     
	Nooit had hij kunnen begrijpen wat ze precies bedoelden.             
Voor de eerste keer in z’n leven realiseerde hij zich, dat hij had  geproefd 
van de Westerse vrijheid en luxe. En wat hij en zijn landgenoten hadden 
moeten ontberen gedurende 40 jaar schrikbewind van de communisten. 
Nu pas begreep hij waarom zijn neef Stephan en velen van z’n vrienden 
waren gevlucht naar het Westen.                         
	
Waarom kon een computer in het Westen meer service en geluk geven dan de mensen 
in het Oosten?  Halsoverkop vroeg hij ‘n paspoort en visum aan 
en ongetwijfeld was hij op die achtste maart de gelukkigste man die 
richting Amerika vloog.                                      



Freak

	Hoewel een autogebruiker geen auto-freak wordt genoemd, is een 
computergebruiker wel een computer-freak. Het zal wel iets te maken hebben met 
de onwennigheid waarmee velen van ons nog tegenover de computer staan. 
Daarom heb ik me van deze benaming nooit veel aangetrokken.   
	Ik heb nooit een computercursus gevolgd, net zo min als een cursus   
automonteur. Uiteindelijk hoef ik alleen maar de commando’s te leren 
om zo’n apparaat te bedienen, en niet te weten hoe ‘t werkt.         
                 
	Mijn belangstelling voor computers werd gewekt in het midden van de 
jaren zeventig, vanwege de snelheid waarmee ik de vliegprijzen kon   
bijhouden met dat nieuwerwetse apparaat. Aangezien een Leeuw liever lui is 
dan moe, werd m’n eerste Tandy-computer spoedig gebruikt voor alles wat ik 
er mee kon bedenken,niet gehinderd door enige technische kennis. Ook het 
grootste gedeelte van dit boekje is getikt op de portable computer die ik 
dagelijks gebruik in de trein van Tilburg naar Amsterdam.                                                      
                       


Viditel
        
	Toen de PTT in 1979 de Viditel-proef aankondigde, begreep ik meteen 
hoeveel makkelijker het voor mij zou worden als Viditel inderdaad een 
massa-medium zou worden. Mensen dag en nacht informeren, laten reserveren 
en automatisch hun ticket laten toesturen. En dat allemaal dankzij de goedkope 
electronische gastarbeider die computer heet. Een aantrekkelijk vooruitzicht.    
                                  
	Dus werd ik de eerste informatieleverancier uit de reiswereld.       
Helaas faalde het Viditel-project jammerlijk en heeft het achteraf   
gezien alleen maar een hoop geld gekost. Omdat ik toentertijd ook    
andere zorgen aan m’n hoofd had, is het nooit tot een schadeclaim    
tegen de PTT gekomen. De PTT is in die tijd zeker schuldig geweest   
aan een veel te optimistische toekomstverwachting voor het Viditel-  
project, bewust of onbewust. Alleen al door het feit dat er na 11 jaar
nog maar 30.000 abonnees zijn in plaats van de beloofde 1 miljoen,   
wordt dit bewezen.

	Dat ik in de eerste helft van 1981 met mijn 8000 pagina’s informatie 
zes maanden lang de populairste informatieleverancier was op Viditel,
is slechts een schrale troost. Mijn imago als Mr.Viditel heeft onge- 
twijfeld veel bijgedragen tot de overdosis publiciteit rondom de     
latere neergang.                                                     

	Malibu Travel heeft op dit moment al weer enkele jaren zelf 
een Viditel host computer, waar klanten naar toe kunnen bellen om de gratis 
prijslijsten aan te vragen. Viditel heeft waarschijnlijk nog wel een toekomst 
als communicatiemedium, maar zeker niet als 
informatiemedium.        

Radio- en TV-piraat

	Een absurde vakidioot op het Ministerie van CRM opperde in 1981 dat 
ook Viditel-informatieleveranciers een omroepvergunning zouden moeten aanvragen. 
Vermoedelijk onder het mom dat alles wat op een scherm  verschijnt een 
TV-programma is.                                      
	Hierop werd ik zo kwaad dat ik voor 7000 gulden een professionele    
Canadese TV-zender liet installeren op het dak van m’n sporthal en   
een 24-uurs non-stop radiostation op het dak van mijn kantoor.            
	De TV-zender zond elke avond op de frequentie van Duitsland-2 een    
film uit. Twee tijdklokken regelden alles; een zette de zender aan om
deze voor te verwarmen en 15 minuten later zette de tweede de videorecorder aan. 
Overdag werden de tijdklokken geprogrammeerd. 			
Tijdens de uitzending van de ‘Bridge on the River Kwai’ werd ik door de politie 
opgebeld. Ze hadden de zender weggehaald en ik moest komen om de deur weer dicht 
te doen. De TV-zender werd na 
3 weken opgerold en de radiozender na 3 maanden. De radiozender waarschijnlijk 
later omdat ze op het Tilburgse politieburo wel naar de radio luisterden, maar 
geen TV konden kijken. 
	Ik heb nooit meer iets gehoord over een omroepvergunning voor Viditel.
   

Teletekst

	In maart 1986 openden zich de toegangspoorten tot een nieuw massamedium. 
Sky Channel kondigde aan te beginnen met commerciele teletekst.
	In tegenstelling tot Viditel was hierbij vanaf het eerste uur een    
miljoenenpubliek gegarandeerd. Hoewel de prijs niet kinderachtig was 
en deze door Malibu Travel alleen moest worden opgehoest, is Skytekst
vanaf het begin een succesvolle investering geweest.                 
	Zeker toen ik na verloop van tijd een eigen terminal kocht en naar   
hartelust en met creativiteit pagina’s kon opmaken en versturen.     
	Ook na 4 jaar geeft het elke keer weer een machtig gevoel te         
beseffen dat op hetzelfde moment dat ik vanaf thuis nieuwe pagina’s  
oversein naar de Sky-computer in Londen, deze informatie op miljoenen TV-schermen 
in Athene, Helsinki, Londen en honderden andere Europese steden te ontvangen is.                                              

	De response was enorm. Misschien ook wel omdat we vanaf het begin de 
ambitie hadden een postorderbedrijf voor geheel Europa te worden. Deze droom is 
om praktische redenen nooit werkelijkheid geworden.    
	Omdat we het dichtst bij God adverteerden, aangenomen dat Hij boven 
ons woont, namen passagiers al snel aan dat we wonderen konden verrichten. 
De gekste vragen werden op ons afgevuurd en Malibu Travel maar kosten maken 
om ze allemaal te beantwoorden.                    
	Na een tijdje bleek dus dat ik er weinig of niets aan verdiende,     
ondanks dat we begonnen waren geld te vragen voor het versturen van  
prijsinformaties naar het buitenland en ondanks de extra boekings-   
kosten die we vroegen voor boekingen vanuit het buitenland.          
	Mijn groeiende onvrede over deze situatie viel ongeveer samen met de 
opbloei van de International Discount Travel Association, waaruit    
later European Travel Network is voortgekomen.                       
	En toen was de combinatie snel bedacht. Collega-reisburoos in 
Zwitserland, Duitsland, Denemarken en Groot Brittanie werden uitgenodigd 
teletekst-pagina’s onder te huren van Malibu Travel. Dit was mede interessant 
voor hen omdat Sky Channel de advertentietarieven ondertussen flink had 
opgetrokken, maar mij als eerste en trouwe adverteerder hierbij had ontzien.                                         
	Vanwege de succesvolle onderverhuur moest ik zelfs meer pagina’s     
kopen en is Malibu Travel uiteindelijk verlost geworden van een be-  
langrijke kostenpost. Op dit moment worden de 230 teletekst-pagina’s 
beheerd door European Travel Network, en zijn ze verdeeld over 4  
pagina-nummers, te weten Eurosport pagina 167,168 en 169 en Super    
Channel pagina 167. Bovendien zijn er nu ook adverteerders bijgekomen uit 
Miami,Dubai,Singapore en Californie. 
	Vanwege het aantal van 15 miljoen Europeanen dat toegang heeft tot 
de teletekst van Eurosport en Super Channel, vormen onze teletekst-pagina’s 
nu al de grootste Travel Section ter wereld, met onmiddellijke reacties voor 
iedere adverteerder.
	En dat zal in de toekomst alleen nog maar toenemen...  
	Vanaf juni 1990 gebruikt Malibu Travel de teletekstpagina’s ook om   
snel en goedkoop haar tarieven te versturen naar agenten in heel     
Europa die hiervoor belangstelling hebben. Met een insteekkaart in   
hun computer kunnen ze teletekstpagina’s ontvangen op de PC en wordt de 
uitgezonden informatie omgezet in een normaal database-bestand dat uitgeprint 
kan worden en waarin snel gezocht kan worden.             
	Het complete tarievenbestand van Malibu Travel kan in 1 minuut 
zendtijd worden overgestuurd !

Sprekende en luisterende computers

	De nacht vlucht naar het Westen en het Damrak wordt weer 
schoongespoten. Junks en zwervers hebben de portieken weer verlaten 
en het Centraal Station braakt de eerste lading forensen weer uit.          
Toeristen zitten al op het terras. Amsterdam ontwaakt.        
       
	Op het kantoor van Malibu Travel zoemen zachtjes de sprekende computers. 
Zij hebben weer een lange nacht onverstoorbaar hun werk gedaan, 
zonder rust, zonder pauzes. Vakanties kennen ze niet, een vakbond evenmin. 
Jaar in, jaar uit, geven ze aan iedereen die het horen wil de goedkoopste 
vliegtarieven door naar vele bestemmingen buiten Europa. 
	Onafhankelijk, onpartijdig en onvermoeibaar, dag in, dag uit.
	
	Een ongelooflijk knap staaltje van bruikbare high-technology.        
Omdat de teletekst-pagina’s op Eurosport en Super Channel 24 uur per dag in 
de lucht zijn, ontstond bij vele kijkers de behoefte om ons   
ook buiten onze beperkte kantooruren, maandag t/m vrijdag, van 10 uur tot half zes, 
te kunnen bereiken. 
	Vanwege de hoge Nederlanse loonkosten was een uitbreiding van de 
kantooruren met ‘levend personeel’ niet haalbaar. Het leek er op alsof deze 
vraag niet beantwoord kon worden. Totdat ik geheel onverwachts tijdens een 
reis naar Californie in oktober 1987 stootte op de software voor de 
‘sprekende computer’. 

	Met behulp van deze goedkope standaard-software worden alle functies 
en mogelijkheden van de telefoon, de computer en de digitale audiorecorder 
geintegreerd. Er kan een databank van gesproken tekst worden aangelegd 
waarin de opbellers met de druktoetsen van hun telefoon steeds verder kunnen 
doordringen, totdat ze uitkomen bij de door hen gewenste informatie. 
Een gesproken index geeft elke keer 
de mogelijke keuzes aan. 
	Eigenlijk dus een soort gesproken Viditel-databank.      

	Ook kan een vraag gesteld worden, waarvan het antwoord wordt 
opgenomen en wederom een vraag gesteld worden. In dit geval worden de 
antwoorden bewaard op de harde computerschijf en moeten deze door levende 
personen worden afgeluisterd en verwerkt. 
	Deze mogelijkheid gebruikt Malibu Travel al jaren om de gratis 
computerprijslijst te laten aanvragen en tevens voor de sprekende 
reserveringscomputer.             

	Gedurende enige tijd had ik ook een gratis nummer, 06-0167, 
gekoppeld aan 3 sprekende computers waarop klanten hun bestemming, naam, 
adres en woonplaats konden inspreken. Dit waren de Gorby 1, 2 en 3, als 
hommage aan de voormalige Secretaris-Generaal van de Sovjet-Unie, die 
tenslotte ook alles moest noteren, net zoals 
de Malibu computers.    
	Toen ik op een zaterdag een advertentie plaatste in De Telegraaf met 
dit gratis nummer en hierop binnen enkele uren 750 telefoontjes      
binnen kwamen was ik ook hiervan genezen. 
Ook in Nederland was Gorby schijnbaar erg geliefd.
	Indien mensen dag en nacht gratis kunnen bellen voor gratis 
informatie dan is de drempel voor onze branche echt te laag. 
De 5 gulden die elke informatiezending mij kost weegt niet op tegen de 
lage winst per ticket die een discount-reisburo nu eenmaal heeft.               
	Wellicht kan deze oplossing voor andere branches wel bruikbaar zijn. 
Het heeft mij altijd verbaasd waarom dit idee nooit door anderen is  
overgenomen. Het publiek is er defintief rijp voor.
	Gorbatsjov is geen Secretaris-Generaal meer, en Malibu Travel heeft  
de Gorby’s omgedoopt in Bianca, Linda en Wanda,als blijk van waardering voor 
de liefste medewerksters die ik ooit heb gehad. Iedereen die nu gratis 
informatie wil aanvragen, betaalt de normale telefoonkosten.  

	Sinds juni 1990 gebruikt Malibu een verbeterde (Canadese) versie van 
de ‘sprekende computer’-software. Met dit programma ‘leest’ de computer de 
tekst waar hij naar toe geleid wordt. Alle woorden die hij bij het lezen kan 
tegenkomen, moeten een keer in het geheugen ingesproken worden en dan kan 
het feest beginnen. 
	Malibu hoeft bij wijzigingen niet meer alle tarieven opnieuw in te 
spreken, maar slechts een kopie van het nieuwe tarievenbestand in de 
sprekende computer te zetten.   
	Niets inspreken dus. Een keer alle mogelijke woorden intypen en de   
bijbehorende spraak inspreken, en de computer assembleert volledige  
zinnen op het moment dat de klant belt, rechtstreeks uit de databank.
	Vanzelfsprekend kunt u inspreken in elke gewenste taal, dus deze     
software is ook te gebruiken voor vertaalcomputers.                  
	Deze software leest zowel databestanden als tekstbestanden.          

	De omzetting van spraak naar tekst verkeert nog in de 
laboratoriumfase. De knapste computers op dit gebied kunnen het Engels 
verstaan van 96% van de wereldbevolking, dus lang zal het wel niet meer duren.        
	Indien de ‘luisterende’ computer een feit is, kan deze gekoppeld     
worden aan airline-computers en aan sprekende computers. Iedereen kan dan 
vanaf thuis reserveringen maken met de telefoon, zonder computer, meteen een 
bevestiging horen of op de fax krijgen,betalen per computer en de tickets 
zijn onderweg.
	Het belangrijkste bezwaar van videotekst-systemen, dat de mensen 
een computer nodig hebben, is dus niet geldig voor audiotekst-systemen.
	Voorzichting geschat kost de computer die 100 procent van alle spraak 
herkent en omzet in tekst aan 10 miljoen Europeanen hun baan. 		
Of de reisburoos dit overleven is een vraag, maar dat Ad Latjes het overleeft 
is zeker, al is het als computerverkoper...!

	Natuurlijk kan de sprekende computer ook uit zichzelf zonder menselijke 
tussenkomst op een bepaalde dag en tijd een bepaald telefoonnummer gaan bellen 
om een boodschap door te geven die vantevoren is ingesproken. Dit kan ook 
(tussen bepaalde) uren achter elkaar naar duizenden verschillende 
telefoonnummers met verschillende 
berichten.       
	Indien de computer belt om een bericht door te geven, kan dit 
herhaald worden, een antwoord inspreken, het antwoord eventueel laten 
herhalen, uitwissen of aanvullen, en de computer belt onmiddellijk naar zijn 
baas om uw antwoord door te geven met datum en tijd.                 
	Niet thuis, geen nood, want zoals het een goede electronische slaaf  
betaamt probeert de computer het opgegeven nummer 16 keer te bellen  
met instelbare tussenpauzes van maximaal 1 uur.

	Tenslotte kan op de sprekende computer een volledig geautomatiseerde 
‘gesproken berichten’-dienst worden opgezet, waarbij aan de abonnees een code 
wordt gegeven, en de abonnees met elkaar kunnen communiceren d.m.v. het 
intoetsen van de code van zichzelf, de code van de geadresseerde en het 
inspreken van de boodschap. 
	Wanneer de geadresseerde later de computer belt en zijn code intoetst, 
hoort hij onmiddellijk dat een bericht is binnengekomen, hetgeen hij dan meteen 
per telefoon kan afluisteren. 
	Kortom, de sprekende computer heeft onbegrensde 
mogelijkheden, en betekent een drastische uitbreiding van de service, die 
Malibu Travel u in de toekomst kan geven.     

Gratis telefoonnummers

	Januari 1985. Tijdens de PTT-nieuwjaarstoespraak werd aangekondigd 
dat in Nederland, in navolging van Amerika,ook gratis telefoonnummers zouden 
worden geintroduceerd. 
Ook zouden tussen diverse landen gratis lijnen geopend kunnen worden.
	Aangezien de dollar op dat moment bijna 4 gulden stond, leek mij een 
gratis nummer van de USA naar Amsterdam wel wat.                     
	En dus werd op 4 februari 1985 het eerste gratis 800-nummer van      
Amerika naar Europa geopend, 800-626 4280.                             
	Maar wat waren interessante prijzen om mee te adverteren ?           
Na veel gereken en prijsvergelijkingen had ik een lijstje bestemmin- 
gen samengesteld dat het wel zou kunnen gaan maken. Een een-
koloms-inch-advertentie in de New York Times van 263 dollar was
de testcase.
	Vanaf half februari 1985 zat ik vele zondagen op kantoor omdat de    
travel sections van de Amerikaanse dagbladen op zondag verschijnen.  
Honderden telefoontjes ontving ik. Van Connecticut tot Californie. 
Van alle nationaliteiten en alle rassen die Amerika bevolkten.       

	De populairste prijs was New York - Bombay met Air India die ik 300
dollar goedkoper verkocht dan Amerikaanse reisburoos. Air India in   
Amsterdam schreef twee tickets uit, een voor New York - Londen retour, een 
voor Amsterdam - Londen - Bombay retour. Uit het laatste ticket werd 
Amsterdam - Londen gescheurd en nooit gebruikt.
	Naar mijn gevoel heb ik toentertijd elke Indier aan de lijn gehad die
de afgelopen vijftig jaar naar Amerika was geemigreerd.              
	Het enige nadeel was dat Indiers zo langzaam praten en ik 4,75 gulden 
per minuut aan de PTT moest betalen.                                 
	Maar de winstmarge van 800 gulden per ticket maakte veel goed, hoewel 
niet alles want vanaf het begin zakte de dollar, moest ik dus steeds meer 
dollars vragen en werden de boekingen minder.               
	Vooral toen we met de slogan ‘Book by satellite, pay by plastic’ ook 
nog gingen adverteren in de Washington Post, Miami Herald, Chicago   
Tribune, Los Angeles Times en vele andere kranten, liep het helemaal
de spuigaten uit. 

	De PTT die van de hele operatie minutieuze statistieken bijhield,liet
weten dat in juli 1985 slechts 3 procent van het aantal oproeppogin- 
gen door kwam. Van de 100 mensen die in Amerika ons nummer draaiden, kregen 
97 geen verbinding omdat de lijn bezet was of omdat we niet opnamen wegens 
gesloten kantoor. Dit laatste ondanks het feit dat in advertenties stond 
vermeld alleen te bellen van 4 uur ‘s nachts tot 
12 uur ‘s middags New York tijd, hetgeen in Nederland 6 uur later is.   

	Ook werd geadverteerd in Amerikaanse vakbladen en chartergidsen.     
Maar hiervan kwam ik snel terug. Als je iets vertelde tegen een    
Amerikaanse passagier nam deze dat direkt aan. 
	Reisburoos beschouwen zich echter als experts en denken het altijd 
beter te weten. Dus was je altijd meer tijd kwijt om ze te overtuigen dat 
zij op discountgebied echt geen expert waren, hoe sneu dit ook voor hen was.        
	Je hoorde zo af en toe het oceaanwater borrelen van het gemorrel aan 
de overkant van de plas en ik denk dat af en toe ook de satelliet    
wenste dat hij er nooit aan begonnen was.                            
 
	Vaak stuurden we tickets per koerier naar Los Angeles, die wij op 
ons beurt weer per koerier ontvingen van onze agenten in Singapore, Hong Kong, 
Australie of Europa. De wereld leek een groot dorp te zijn.    
Door Amerikaanse reisagenten wordt ons 800-nummer met Amerika nog regelmatig 
aangehaald als toppunt van telemarketing. 
	Een produkt rechtstreeks verkopen aan een consument op 9000 km afstand 
op een ander continent. Kunt u het zich voorstellen dat u een ticket van 
Amsterdam naar Rio de Janeiro koopt, rechtstreeks bij een reisagent in Bangkok, 
zonder tussenkomst van een Nederlandse agent?            
	Om een consument naast de deur te bewegen bij jou te boeken, is geen 
kunst. Wel een consument die 6 a 9 duizend kilometer verderop woont. 
	Elke boeking van een rechtstreekse klant uit Amerika gaf me toenter- 
tijd een kick.  Aan de ene kant een absurditeit dat zij bij ons      
boekten. Aan de andere kant een bewijs van een sterke advertentie,   
een betrouwbaar imago en een goede prijs. En de klanten reageerden   
alsof het de normaalste zaak van de wereld was. Een ijzersterk bewijs
hoe drempelverlagend een gratis nummer kan werken.                   

	Ook heeft Malibu Travel in 1985 nog gratis nummers gehad vanuit 
West-Duitsland en Engeland naar Amsterdam.
	Maar van alle redenen om er mee te stoppen was de ‘vervuiling’ het   
ergste. Zodra de mensen beseften dat ze echt ‘live’ verbonden werden 
vanuit de USA, Engeland of Duitsland met Amsterdam, begon men voor alles te 
bellen behalve voor vluchten. Over het weer in Europa, de   
de trein Londen-Parijs, hotelkamers in Athene etc etc.               
	En dat allemaal a 4,75 per minuut op onze kosten....                 
Voor Amerika kwam er nog de dalende dollar bij en eind 1985 zijn alle
gratis nummers opgeheven wegens te grote populariteit.               
	Een hele ervaring rijker en 15.000 gulden armer.

Fax

	In september 1980 werd mij als troetelkind van de PTT de eer gegund 
dat de officiele opening van de PTT-telefax-dienst werd geopend op mijn kantoor 
in Tilburg. Met een fax vanuit Tilburg naar het kantoor  in de Leidsestraat was 
de introductie van de fax in Nederland officieel een feit.
	Het PTT-troetelkind was ik onbewust geworden vanwege de pioniersrol die 
ik vervulde in het PTT-Viditel-project.
	Tien jaar later is de fax niet meer weg te denken uit de kantoren in 
Nederland. Malibu Travel heeft op dit moment 3 faxen, 1 voor binnen- 
komend verkeer, 1 voor uitgaand verkeer en 1 faxkaart in de PC.      

	Met deze laatste wordt het hele netwerk van 200 agenten in 75 landen 
van European Travel Network bestierd. Berichten voor bepaalde groepen van 
agenten (inkomende agenten, ticketing agenten, in Europa, in Amerika etc.) 
worden ingetikt op de computer, en de computer gaat op het aangegeven tijdstip 
automatisch alle opgegeven faxnummers bellen, om het bericht door te geven. 
Meestal ‘s nachts vanwege de lagere kosten en de betere bereikbaarheid. 
	Zonder deze faxcomputer zou de communicatie met de leden veel meer 
tijd kosten en waarschijnlijk niet bestaan op een dergelijke 
intensieve wijze.                            
	Aangezien ik er van uitga dat een mens niets hoeft te doen wat een   
computer sneller en beter kan, is tegenwoordig de sprekende computer 
gekoppeld aan de faxkaart. Klanten kunnen nu dag en nacht naar de    
computer bellen, intoetsen over welke bestemming ze informatie willen, en 
de computer vraagt hen hoe ze de informatie willen ontvangen: voorlezen door 
de telefoon of per fax toegestuurd. Kiezen ze voor
toezending per fax, dan dient het faxnummer ingetoetst te worden en
volledig automatisch wordt hen dan een tarievenlijst toegefaxt.

Eurosport teletekst pagina 169

	Ik zal het niemand kwalijk nemen als zij hierboven lezen over bruik-
bare nieuwe technologieen en zich dan afvragen waarom hieraan zo weinig 
ruchtbaarheid wordt gegeven. De weinige publiciteit zou kunnen duiden op 
onbetaalbare prijzen, maar niets is minder waar. Alle bovengenoemde software 
bij elkaar kost niet meer dan 10.000 gulden, dus bereikbaar voor vele zaken 
en bedrijven.
	De weinige ruchtbaarheid over deze technologieen heeft andere oorzaken.
	Ten eerste heeft de wereld meer knappe techneuten dan knappe verkopers. 
Ze kunnen van alles uitvinden, maar als geen aandacht wordt besteed aan het 
verkopen ervan, dan houdt alles op.
Juist door de lage prijzen is de verkoop ook niet zo interessant.
Er wordt relatief te weinig aan verdiend en er is te veel nazorg vereist.
	Tenslotte zijn ook de fabrikanten van beeldschermen, computers en 
toetsenborden er niet kapot van, dat hun produkten worden vervangen door de 
simpele telefoon die iedereen al heeft.
	
	Als bijdrage tot de verspreiding van kennis over nieuwe technologieen 
heeft European Travel Network op Eurosport teletekst pagina 169 alle mogelijke 
informatie hierover verzameld. De meest 
fantastische Rond-de-Wereld routes worden om en om gepresenteerd met de meest 
ongelooflijke technologieen. Het toppunt van reizen gecombineerd met het 
toppunt van technologie.



Vrouwelijk personeel

	Ik verkeer in de gelukkige omstandigheid al bijna 20 jaar uitsluitend
vrouwelijk personeel te hebben. Hieruit mag geconcludeerd worden dat het me 
uitstekend bevalt. Ik vind het prettig om de hele dag alleen maar lieve jonge 
vrouwen om me heen te hebben, en ze in de loop der tijd te zien veranderen 
van nietswetende schoolverlaters in perfecte vakvrouwen.        
	Het heeft me al heel wat overuren gekost om ze allemaal in te wijden 
in de geheimen van de internationale discountwereld.                             
	Vanwege de eenvoudige organisatiestructuur van de meeste reisburoos, 
is er nauwelijks getrap naar beneden en geslijm naar boven.
Dit komt de sfeer zeer ten goede. 
	Ondanks de voortschrijdende emancipatie hebben klanten nog steeds 
meer respect voor een vrouw die kennis van zaken heeft, dan voor een man die 
hetzelfde weet. En dat het personeel kennis van tarieven heeft is mijn 
belangrijkste taak. Soms wel moeilijk om een lieve, mooie vrouw duidelijk te 
maken dat het anders moet, maar meestal lukt het wel ze te overtuigen.
	Ook heb ik het gevoel, terecht of niet, dat vrouwen loyaler zijn.
Juist in de maanden voorafgaand aan het faillisement in 1981, heb ik veel 
steun gehad aan de ‘Schatjes van Latjes’. Een man had waarschijnlijk in die 
tijd eerder aan zijn carriere gedacht en was vertrokken.
Jonge vrouwen kunnen het zich waarschijnlijk permitteren zich op zo’n moment 
minder druk te maken over de toekomst en meer menselijke steun te geven.
	Ook zal voor hen toen meegespeeld hebben dat ze zich zeer bewust 
waren te werken voor een uniek reisburo. 

Publiciteit, reklame en marketing

	Op zichzelf is de plaats waar men een reis boekt van ondergeschikt 
belang. Dit is ‘low-interest’ voor het grote publiek, zoals marketingmensen 
het zo mooi uitdrukken. Dit is in principe het noodlot van alle bemiddelaars 
en geldt o.a. ook voor makelaars, verzekeringsagenten en reklameburoos. 
Op verjaardagen, feesten en partijen wordt wel verteld dat men een huis 
heeft gekocht, dat men adverteert en dat een reis is geboekt, maar via wie 
dat is gedaan komt nauwelijks ter sprake. 
	Tenzij men de reis heeft geboekt bij Ad Latjes. Dan moet het er altijd 
even worden bijverteld. Vroeger gebeurde dit al en anno 1990 nog steeds. 
Dat het gebeurt ervaar ik op zich als een compliment en als bewijs dat we 
hebben kunnen uitstijgen boven de grijze en kleurloze massa reisburoos.
	Waarom het gebeurt is moeilijk te beantwoorden en waarschijnlijk 
afhankelijk van meerdere factoren. Ten eerste is daar de consequente
specialisatie: alleen goedkope tickets in de toeristenklasse en alleen naar 
de bestemmingen buiten Europa en buiten het Middellandse Zeegebied.        
Liever van weinig alles weten, dan van een heleboel een beetje.
	Ook waren we in 1972 de eersten die adverteerden met gebruik van het 
prijswapen. Net zoals nu, waren onze advertenties simpele mededelingen met 
een opsomming van de goedkoopste prijzen naar de diverse bestemmingen. 
De massa begon zich te realiseren dat vliegen niet meer beperkt was voor 
alleen de elite. Ook de gevestigde reiswereld moest toen op zoek naar 
goedkopere tarieven om geen klanten te verliezen, zeker toen op een 
gegeven moment in 1979 de discount-tarieven meer bekend werden dan de 
officiele IATA-tarieven.

	Het is een ironie van het lot dat het in 1981 juist de reiswereld 
was die om het hardst riep dat ik een oplichter was. Terwijl zij zelf jarenlang
honderdduizenden passagiers honderden miljoenen guldens te veel had berekend. 
Ook in 1990 zullen nog tienduizenden passagiers meer betalen voor hun ticket 
dan strict nodig is, wegens onkunde of onwetendheid van de reisburoos.
	Het strak vasthouden aan onze principes: alleen goedkope tarieven en 
alleen simpele reclame, met de reaktie daarop van de reiswereld en een 
toevloed van passagiers, was voor de pers een goede reden om in 1980 in hoog 
tempo te beginnen met het schrijven van verhalen over het fenomeen 
‘discounttarieven’.

	 Geen enkele zakenman zegt nee tegen gratis positieve reclame, dus ik 
liet deze belangstelling graag over me heen gaan, echter nooit zelf zoekend 
naar journalisten die iets wilden schrijven.
	Het hoogtepunt vormde een groot artikel in het Algemeen Dagblad in 
1981 dat termen gebruikte als ‘wonderboy’ en de ‘American Dream in Holland’.
Woorden die het leuk doen in een mooi verhaal, maar voor mij toch te ver weg 
stonden van de harde dagelijkse werkelijkheid.    
In die tijd was het onbestaanbaar dat er iets negatiefs geschreven zou
worden over Ad Latjes, net zoals na het faillisement niets positiefs mocht 
worden geschreven. 

	Het nadeel van de hallelujah-verhalen was echter dat het faillisement 
overmatig in de publiciteit belicht is geworden. Maar wat is in Holland leuker 
dan een hoge boom te zien omgaan....
	Gelukkig was ik er al vroeg achter dat publiciteit weinig meer 
oplevert dan wat extra klanten. Ook na het prachtige verhaal in het AD moest 
ik in de Tilburgse cafees gewoon blijven afrekenen. 
Zelfs een gratis drankje leverde het niet op. 
Omgekeerd hoefde ik ook niets extra te betalen toen er negatieve verhalen 
werden geschreven.

	Anno 1990 mogen journalisten schrijven wat ze willen, zo lang ze de
waarheid maar niet al te hard verkrachten. Het is niet zo belangrijk wat ze 
schrijven, als ze maar schrijven. De persvrijheid is een te belangrijk goed 
om beperkt te mogen worden.
	Het is logisch dat Malibu Travel profiteert van de vroegere ervaringen 
met publiciteit en reklame. Malibu schuwt er niet voor om door middel van 
publiciteit politieke veranderingen te bewerkstelligen in de luchtvaartwereld 
en een bijdrage te leveren tot de liberalisatie van de tarieven. 

Rondom de beide korte gedingen tegen KLM was de publiciteit zo intens dat de 
KLM-aandelen tot twee maal toe 15 procent in waarde daalden.
	Het is uitsluitend aan de vele publiciteit te danken dat Ghanese 
KLM-passagiers nu weer mogen opstappen in Amsterdam in plaats van Londen. 
Soms wordt met publicitaire middelen meer bereikt dan met juridische !

	In het begin van Malibu Travel was de toegang tot de Nederlandse markt 
moeilijk vanwege alle negatieve publiciteit in de voorgaande jaren. 
Daarom heeft Malibu zich vanaf het begin meer gericht op de Europese markt 
dan op de Nederlandse markt. Eerst via advertenties in Duitse, Engelse en 
Zweedse kranten, later via de teletekst van Europese satelliet-TV-stations 
en via de Europese satelliet-radio. 
Dit was achteraf een geluk bij een ongeluk omdat Malibu Travel aan Nederlandse 
passagiers van KLM geen importtickets kon verkopen, tickets waaraan het meeste 
wordt verdiend.
	Deze ‘gedwongen’ Europese gerichtheid heeft van Malibu Travel anno 
1990 het meest Europese reisburo gemaakt van Nederland,en waarschijnlijk van Europa. 
Geen ander reisburo heeft procentueel zoveel buitenlanders als klant, en ontvangt 
zo veel boekingen van klanten uit het buitenland.

Credit cards

	Amerikanen en andere ingewijden zullen beamen dat het Amerikaanse 
banksysteem niet van deze eeuw is. Aan de overkant van de plas sturen ze 
elkaar nog steeds cheques over en weer, wegens het ontbreken van een giraal 
betalingssysteem.
	In die omstandigheden was de introductie van de credit card een 
uitkomst, eind jaren veertig. In Europa met zijn modern betalings-
verkeer is de credit card echter een ongenode gast. 
	Laten de Europese banken zich meer concentreren op de verbreiding van 
de Eurochequepas met pincode, zodat die spoedig overal in Europa en de wereld 
gebruikt kan worden. 
	Ik heb niets tegen plastic kaarten, maar wel tegen een kaart waarvoor 
de accepterende zaak 3 tot 7 procent moet afstaan aan de credit cardmaatschappij. 



Nederlandse faillisementswet

	De Nederlandse Staat eigent zich wel het recht toe om van elke 
verdiende gulden, veertig cent in te pikken, maar zij erkent niet de plicht om 
bedrijven in moeilijkheden (tijdelijk) te helpen.
	Aan natuurlijke personen wordt wel steun verleend in geval van problemen, 
zoals WW en WAO, maar voor bedrijven kent men dergelijke regelingen niet. 
	Zelfs in de Verenigde Staten, over het algemeen toch geen voorbeeld van 
een sociale verzorgingsstaat, heeft men een betere faillisementswet dan in Nederland. 
Bedrijven in moeilijkheden hebben daar de kans om gedurende een bepaalde tijd orde 
op zaken te stellen, zonder last te hebben van de schuldeisers. 
Deze regeling moet toch ook minimaal in Nederland kunnen worden overgenomen.
	
	Het bedrag aan WW-uitkeringen na mijn faillisement in 1981, is vele malen 
groter dan het bedrag waarmee dit faillisement voorkomen had kunnen worden. 
	Als we ervan uitgaan dat het gemiddelde personeelslid na een 
faillisement 6 maanden WW-uitkering krijgt, zou voorgesteld kunnen worden om de 
te verwachte WW-uitkeringen te gebruiken voor het afwenden van het faillisement. 
Vanzelfsprekend onder verantwoordelijkheid van een bewindvoerder en op basis 
van een nieuw levensvatbaar bedrijfsplan. Dit zou een recht moeten worden en geen gunst. 			
Misschien het overdenken waard.  

EUROPEAN TRAVEL NETWORK 

	Vanaf 1972 importeerde ik al tickets uit het buitenland. Eerst alleen uit 
Engeland, later ook uit Belgie, Amerika, Zwitserland, Singapore en vele andere landen. 
Met de diverse agenten had ik alleen contact op beurzen, telefonisch en als we 
elkaar opzochten. 
Het was niet erg gestructureerd en nooit met meerdere agenten tegelijk. 
Schijnbaar was dit andere agenten ook opgevallen, en het was ook niet verwonderlijk 
dat tijdens de grootste reisbeurs ter wereld, de ITB in Berlijn, in 1986 het idee 
ontstond, om een vergadering te organiseren waarvoor we alle agenten die we kenden 
zouden uitnodigen.  
We, dat waren een Zwitserse agent, een Duitse, een uit Californie en ikzelf. 
	
	Zo gezegd, zo gedaan. Malibu Travel zou de eerste vergadering 
organiseren in Amsterdam. Iedereen zou me namen en adressen van
agenten toespelen die ik zou uitnodigen. Wat een heidens karwei.

Ten eerste moest ik uiteindelijk zelf de meeste agenten uitnodigen, want de anderen 
bleken toch niet zoveel relaties te hebben als ze eerder beweerd hadden. 
Iedereen die ik de afgelopen 15 jaar had leren 
kennen, waar ter wereld dan ook, werd uitgenodigd.

Ten tweede geloofden de meesten die werden uitgenodigd niet dat het me zou lukken 
alle discount-boys uit de hele wereld om een tafel te krijgen. Daarvoor werden ze 
toch allemaal te veel als individualisten beschouwd en te veel als buitenbeentjes. 
Ik moest continu iedereen ervan overtuigen dat ze echt moesten komen en dat ze 
niet de enigen zouden zijn in Amsterdam. Komt Jantje ook, ja ja, Jantje komt ook, 
dus kom jij nu ook maar, etc. etc. Talloze telefoontjes.
	
	Handen vol geld had het organiseren van de eerste vergadering gekost, maar 
het resultaat was er dan ook naar. Eind april 1986 kwamen 45 personen uit 27 landen 
in Amsterdam bijeen om discount-tarieven uit de hele wereld te bespreken.  
Ze kwamen uit Australie, Azie, Europa en Amerika. De sfeer was vanaf het eerste 
moment uniek. Uit de openhartigheid en de manier van discussieren zou men kunnen 
denken dat de jongens elkaar al jarenlang kenden. Niets was minder waar. 
De meesten hadden elkaar nog nooit eerder ontmoet, maar waarschijnlijk creeerde het
werken in dezelfde handel, het verkopen van discount-tickets, een onzichtbare
band van vertrouwen.

	De prijzen die we tijdens de eerste vergadering hoorden waren een 
regelrechte sensatie en een openbaring voor de meesten van ons. 
	Vanaf het allereerste moment drong het tot iedereen door dat het 
niet bij deze eerste vergadering zou blijven, dat er meer moesten 
volgen.
	
	Vanaf dat moment begon een kiem van hebzucht te groeien.
Want omdat iedereen zich de belangrijkheid van dergelijke conferenties terdege 
realiseerde, kwamen er meteen vragen zoals 'wie mogen op de volgende vergaderingen 
komen, wie bepaalt of mijn concurrenten ook uitgenodigd worden en tot hoeveel 
personen moeten we de conferentie beperken'. Op zich vragen die begrijpelijk 
zijn en waarover een heleboel discussie mogelijk is, maar die ook sluimerende 
onvrede tot gevolg hebben.

	Tijdens de tweede vergadering in Brighton,Engeland in november 1986, was 
voor mij de maat vol. Onder leiding van mijn twee mede-organisatoren uit Zurich 
en San Francisco, besliste de vergadering dat aan de agent uit Zurich het 
exclusieve recht werd toegekend te bepalen wie wel en wie niet mocht komen. 
Een recht dat ik mezelf niet eens wilde toekennen, ondanks het feit dat 
60 percent van de aanwezigen door mij persoonlijk was geintroduceerd voor deze 
conferentie. De Brighton-conferentie besliste dat de april 1987-conferentie in 
Singapore zou plaats vinden, en ikzelf besliste om in Amsterdam in hetzelfde 
weekend een nieuwe vergadering te organiseren met nieuwe agenten en met de 
besten uit de eerste twee vergaderingen.
	
	In januari 1987 bleek dat de meeste agenten naar de conferentie in
Amsterdam zouden komen, ook al vanwege een aantal nieuwe agenten dat nog geen 
eerdere conferentie had bezocht. Bovendien realiseerden velen zich pas na de 
Brighton-conferentie waarvoor ze eigenlijk hadden gestemd, namelijk voor het 
geven van een vetorecht aan een agent.
	Uit het kleine aantal aanmeldingen begreep de agent in Singapore dat 
zijn vergadering in april 1987 geen succes zou worden. Aangezien hij het 
achteraf ook niet eens was met de genomen beslissing, belde hij me op, stelde 
voor de miskleun in Brighton te vergeten, iedereen het recht te geven nieuwe 
agenten voor Singapore uit te nodigen, en aan niemand een vetorecht te geven.
Ik kon hiermee akkoord gaan en ik liet alle agenten weten dat de Amsterdamse 
vergadering was verplaatst naar Singapore. 



Fuhrer

	De Zwitserse agent, ondertussen Fuhrer gedoopt, was furieus toen hij 
hoorde van deze paleisrevolutie. Onmiddellijk organiseerde hij een nieuwe 
vergadering in Singapore, een week eerder dan onze vergadering en zonder 
medewerking van onze Singapore-agent. 
Hiervoor stuurde hij uitnodigingen naar de meeste agenten die een week later 
naar Singapore zouden komen.
	
	Sommige slapjanussen wisten niet voor welke vergadering te kiezen, 
en gingen naar allebei. Ze hadden echter niet op de Fuhrer gerekend.
Zaterdagochtend om negen uur werd gevraagd wie ook een week later naar de 
vergadering van die Hollander zou gaan. 
	Iedereen die toen een vinger opstak, ongeveer de helft, werd 
gesommeeerd de zaal te verlaten. De sufferds moesten een week 
wachten alvorens ze wel aan een tarievenconferentie mochten deelnemen......
	
	Tijdens deze vergadering werd officieel de ASFA opgericht, de Association 
of Special Fare Agencies. De Singapore agent werd vanwege zijn leeftijd gekozen 
tot president van de associatie, en ikzelf vice-president. Een functie waar ik 
op zichzelf vrede mee had. 

Na volgende conferenties in Dublin en Los Angeles werd in november 1988 de 
conferentie gehouden in Londen. Tot dat moment was uitsluitend gesproken over 
het uitwisselen van goedkope vliegtarieven en over een computer-programma om 
deze tarieven gemakkelijker te kunnen uitwisselen tussen de aangesloten agenten. 
In opdracht van ASFA was de Zuidafrikaanse agent aan de slag gegaan om een
programma te ontwikkelen, maar nadat hij er de brui aan had gegeven was de 
ontwikkeling voortgezet door een Deens softwarehuis. 
Deze jongens presenteerden op de Londense conferentie hun nieuwe programma. 
Na een demonstratie was iedereen het erover eens dat het programma uitstekend was. 
Er werd gestemd en 100 procent van de stemmen was ervoor dit programma te 
gebruiken als officieel tarieven-uitwisselingsprogramma van ASFA. 
	
	Op mijn aandringen werd er ook gestemd wie het programma zou kopen. 
Hiervoor stemde slechts 40 procent. Voor een programma van slechts 500 dollar, 
dat uitstekend dienst zou kunnen doen. 
	Toen ik enkele maanden hierna ook nog hoorde dat uiteindelijk slechts 
10 procent het programma had betaald, was het voor mij duidelijk. 
Met dit soort agenten kon ik geen oorlog winnen, en discount Ìs oorlog, oorlog 
tegen gevestigde belangen en oorlog tegen de conservatieve krachten die de 
vliegtarieven absurd hoog willen houden.
	
	Reeds voor de Londense conferentie had zich een zekere onvrede van mij 
meester gemaakt over het functioneren van ASFA. Als we tweemaal per jaar met 
zoveel intelligente agenten uit zoveel landen rondom een tafel zitten, kunnen 
we waarachtig meer doen dan alleen maar tariefjes uitwisselen. 
Herhaalde malen had ik reeds geopperd om meer samen te doen, gezamenlijk te 
adverteren, een travel card uit te geven en naar de maatschappijen toe als 
wereldwijde marketingorganisatie op te treden. Hiernaar was altijd welwillend 
geluisterd, maar ik was te snel, we konden niet alles tegelijk doen etc.

	Na de Londen-conferentie was het voor mij duidelijk. Ik moest iets 
anders doen. ASFA-agenten ervan overtuigen dat we onze kracht beter
moesten gebruiken zou te veel energie en tijd van me vergen. 
Het zou jaren duren, en als dan zou blijken dat mijn ideeen werkten, dan zou 
iedereen op de lopende trein springen, ervan meeprofiteren terwijl ikzelf alle 
investeringen in tijd en geld had gedaan met alle risico’s van dien. 
Bovendien had ik geen controle over ASFA, want dit was een vereniging 
naar Engels recht. 



Driemaal is scheepsrecht

	European Travel Network werd geboren....
Een stichting naar Nederlands recht, die zich ten doel stelt het
samenwerken tussen (Europese) agenten te bevorderen en allerlei
activiteiten te organiseren voor haar leden.
	
	Hoewel de naam en de kleuren Europees zijn, werden vanaf het begin ook 
niet-Europese agenten betrokken bij de activiteiten. 
Op elke ETN-conferentie vragen de Amerikaanse agenten om de naam te veranderen 
in een meer globale naam. Misschien dat de naam niet-Europeanen niet zo aanspreekt, 
maar Europeanen daarentegen zullen zich meer kunnen identificeren met de naam en 
het gebruik van de sterren en de kleuren blauw en geel.

	Het wordt na eeuwen van verdeeldheid tijd dat Europeanen zich meer bewust 
gaan worden van hun Europeaan-zijn. Europeanen mogen best wel wat chauvinistischer 
worden dan ze nu zijn. 
Trots zijn op hun historie en cultuur.

	Ik ben altijd een beetje jaloers als ik in Amerika zie hoe trots vele 
Amerikanen zijn op hun Amerikaan-zijn. Op diverse plaatsen, zoals in Disneyworld 
(de film ‘America the Beautiful, het Amerikaanse paviljoen in Epcot) en in het 
Capitool te Washington krijg ik kippevel als ik de Amerikanen hun gevoelens en 
trots hoor uiten over de verworvenheden van het Amerikaanse volk. 
Geen gevoelens om als buitenstaander bang voor te zijn, maar gepaste gevoelens 
van respect voor hun vaderland en voorouders. 

	Het zou de Europeanen sieren indien zij op eenzelfde waardige wijze hun 
Europeaan-zijn zouden beleven. 

	In tegenstelling tot de Amerikaanse ETN-agenten, reageert de Amerikaanse 
consument heel enthousiast op het Europese imago van de ‘travel card’ die aan de 
houders over de gehele wereld korting oplevert bij hotels, inkomende tour-operators, 
winkels etc. Na recente publicaties in de Amerikaanse Consumenten Reisgids en in 
diverse Amerikaanse reisbladen over European Travel Network, ontvingen we honderden 
informatieaanvragen.               

	Rijke Amerikanen kopen een Europese auto, drinken Europese wijn en gebruiken 
Europese parfum. Europa staat in Amerika voor kwaliteit, cultuur en historie. 
En voor Amerikanen die helemaal gek zijn op plastic kaarten, is een Europese travel 
card dan ook een absolute must, ongeacht wat hij kost en mooi meegenomen als je er 
nog iets mee kunt doen. Naast de conferenties tweemaal per jaar en het uitgeven van 
de travel card, organiseert ETN vele andere activiteiten. 

	De Europese ETN-agenten adverteren gezamenlijk op de teletekstpagina’s van 
Super Channel en Eurosport, in het nieuwe Europese weekblad The European en met de 
Amerikaanse ETN-agenten samen in de International Herald Tribune.

	Bovendien is een wereldwijde uitwisseling van personeel op gang gekomen en 
gaan de inkomende ETN-agenten in de diverse landen programma’s maken die via 
ETN-agenten in Europa en Amerika verkocht worden.

Begin 1991 beginnen de eerste opnamen van de nieuwe TV-serie 
‘Round the World in 30 minutes’ die uitgezonden wordt door kabelstations in Europa 
en Noord Amerika met een maximaal bereik van 100 miljoen personen. 

Bovendien wordt gepoogd om alle ETN-agenten hetzelfde luchtvaartreserveringssysteem 
te laten gebruiken, teneinde een lagere prijs te bedingen en goedkoper onderling 
te kunnen communiceren. 
Met een totale ETN-omzet van 1 miljard dollar is het makkelijker praten dan als eenling. 
	
	Hoe de ETN er over 5 jaar uitziet is niet in te schatten. Waarschijnlijk
ook niet te vergelijken met het prille begin van nu. Vele agenten hebben terecht 
hooggespannen verwachtingen. De euforie rond Europa 1992 moet nog beginnen, dus 
alles is nog mogelijk. 

	Een ‘think tank’ van de George Washington University in Washington D.C. 
heeft echter nu al een officieel verzoek gericht aan ETN om  onze mening kenbaar 
te maken over de ontwikkeling en toekomst van de onafhankelijke reisburoos, teneinde 
een rapport samen te stellen over de komende onwikkelingen in het wereldtoerisme. 
Een ‘report’ dat in 1991 officieel wordt aangeboden aan de Verenigde Naties en de 
Europese Gemeenschap. 
	ETN heeft haar eerste schreden gezet op de weg naar een leidende rol in 
het Europa van na 1992. Een Europese natie die weldra de wereld zal leiden naar 
een samenleving met vrede, welvaart en gerechtigheid voor iedereen.

Reisindrukken


Greyhound 1971

	Met begrijpelijke tegenzin stapte ik donderdagavond om 6 uur in Los  
Angeles in de Greyhound-bus die me naar New York zou brengen. 
	72 uur lang zou dit gevaarte mijn thuis zijn. Dag en nacht voortdenderend, 
over bergen en prairies, langs duizenden benzinepompen en door 23 staten, zouden 
12 chauffeurs me naar de ‘Big Apple’ brengen. 		
Slapen was nauwelijks mogelijk, omdat er geen slaapstoelen aan boord waren, maar 
keiharde banken.
Maar op zo’n reis leer je al snel dat na 100 keer uitbundig gapen alle slaap over is.                                  


Israel 1975

	Toen Clasien en ik het King David Hotel binnen kwamen, stond de General 
Manager ons op te wachten. Hij had een prachtige suite voor ons gereserveerd met 
uitzicht op de oude stad, met een overvloed aan verse bloemen en een heerlijke 
fruitschaal. 
Blijkbaar had de telex die ik vanuit Nederland had gestuurd om mijn komst aan 
te kondigen, hier veel indruk gemaakt.
 
	Bij avondschemering de eeuwige stad Jeruzalem binnen wandelen is ongeveer 
het meest emotionele reismoment dat een mens kan meemaken. Als ik dit vijftien 
jaar later opschrijf, krijg ik er nog kippevel van.  

Over Jeruzalem praten zonder emotioneel te worden is nog steeds onmogelijk voor me. 
Nergens ter wereld voel je de geschiedenis zo door de muren beuken als binnen de 
oude stadsmuren van Jeruzalem. 		
De straatstenen trillen nog na van de stappen der Romeinen, Perzen en andere 
veroveraars die er gelopen hebben. 
In de Via Dolorosa hoor je de menigte nog schreeuwen om de kruisiging van Jezus.
                   
	Joden bidden nacht en nacht bij de Klaagmuur, hun enige houvast in   
2000 jaar diaspora. Alleen al het feit dat het joodse volk uit het   
verlangen naar zijn stad Jeruzalem, duizenden jaren de kracht heeft  
geput om te streven naar een eigen joodse staat, maakt deze stad on- 
vergelijkbaar met elke andere. Lopend door de oude straten begin je  
te beseffen waarom ze hier 20 eeuwen naar hebben verlangd. 

	Voor buitenlandse bezoekers is toegang tot Jeruzalem beter 
gewaarborgd door de democratische staat Israel dan door de meeste van 
de Arabische Moslim-dictaturen. Het zou een grote politieke blunder van 
Israel zijn, indien controle over Jeruzalem wordt ingeruild voor vrede
met Arabische dictators.  Dictators verdwijnen vanzelf maar de stad
Jeruzalem zal nog eeuwig blijven bestaan.


Martinair 1989

	Onder ons strekt de oceaan zich uit tot achter de horizon. Buiten    
vriest het 50 graden. De Shetland Eilanden, IJsland en Groenland zijn 
we al gepasseerd en op het moment dat we het Canadese luchtruim binnen vliegen 
wordt omgeroepen dat de non-stop vlucht naar Florida een tussenlanding moet 
maken in Montreal wegens overvolle toiletten. 
		
Als excuus wordt aangevoerd dat het vliegtuig de dag ervoor moest uitwijken naar 
Rotterdam, daar was schoongemaakt en toen naar Amsterdam is gevlogen. 
In Amsterdam werd toen maar aangenomen dat de toilet-containers in Rotterdam 
waren geleegd. Hetgeen de vraag opwerpt of er niet zoiets als een check-list 
bestaat, waarop wordt aangegeven wat moet gebeuren en wat reeds gebeurd is. 
Een griezelig idee dat zoiets simpels ontbreekt. 
	Achteraf mogen we misschien van geluk spreken dat er voldoende 
brandstof aan boord was....


Thailand en China 1987

	Op het kantoor van mijn collega in Bangkok, een gevluchte Tsjech,     
lagen talloze Aziefolders. Ik was er heen gegaan in juli 1987 om m’n  
zinnen te verzetten na een inspannend seizoen.                        
	Ik had totaal geen idee waar ik na Bangkok heen zou gaan, en of ik 
wel verder zou gaan. Bangkok viel me weer een stuk meer tegen dan de laatste 
keer dat ik er was. Nog benauwder, nog meer walmende auto’s en een nog 
indringender stank op straat.             
                    
	Een perfecte reden om een paar keer per dag naar een massagesalon 
te gaan en jezelf helemaal te laten schoonmaken door een mooie genummerde Thaise, 
die je zelf had uitgezocht in de vitrine.                     
	Hoewel er voor de betaalde tien gulden 1 uur wassen en massage stond, 
begon ze al na 20 minuten te zeuren voor haar bijverdienste.    
	Als je zei dat je geen zin had of niet durfde, werd ze boos en liep ze
weg. Het was dus zaak om dit moment zo lang mogelijk uit te stellen.  
	Zeggen dat je nog niet schoon was, nog nat was achter je oren of niet 
begreep wat ze bedoelde waren de beste verlengingstrucjes. Maar tot   
langer dan 45 minuten kon je het absoluut niet rekken.                
                                                                      
	In de prijslijst stonden talloze bestemmingen met aantrekkelijke      
prijzen. Bali, Manila, Brunei en....Peking, voor 950 gulden retour.   
	Nooit geweten dat Bangkok zo dicht bij Peking lag. Me ook nooit       
gerealiseerd dat de wereld zo klein werd gemaakt dankzij de goedkope  
vliegtarieven. Een gevoel van trots kon ik niet onderdrukken.         
	De keuze was snel gemaakt. De drie dagen wachttijd voor een visum voor 
China werden doorgebracht met een dagtocht naar Pattaya en regelmatige bezoeken 
aan de Thaise ‘wassalons’.                                   
	Ik kon niet vermoeden dat dit bezoek aan China zoveel indruk op me zou 
maken en zoveel bewondering voor het Chinese volk zou bijbrengen. 

	Ik had reeds vele verhalen gehoord over de slechte service van CAAC, de 
Rood-Chinese luchtvaartmaatschappij. 
	Maar dan de realiteit....     
Vriendelijke service, goed eten en een splinternieuw Amerikaans toestel. 
Naar goed Amerikaans gebruik was de paspoortcontrole op de eerste landingsplaats 
in China, te weten Canton. Snel, efficient en zonder veel poespas werden alle 
passagiers afgehandeld.                      
 
	Na het oppakken van m’n koffer van de band in Peking was ik voorbereid 
op ‘n uren durende, minutieuze controle van m’n baggage door sjagrijnig kijkende 
douanebeambten. Zoals ik dat gewend was bij eerdere bezoeken aan communistische 
heilstaten, zoals de Sovjet Unie, Roemenie en Mongolie.                                                          
	Hiervan was echter geen sprake. Net als in de Westerse landen, was er 
een groene en rode zone. Doorlopen dus. Bij het wisselkantoor vroeg ik hoeveel 
dollars per dag ik verplicht moest omwisselen. Ook deze communistische gewoonte
was uit den boze. Niets verplicht. 

Dan maar in een grijze grauwe bus naar m’n hotel dat ik reeds in Bangkok had      
gereserveerd. Nergens te bekennen. Alleen een hele meute taxichauffeurs die, 
net als overal elders in de wereld, aan m’n koffer stonden te rukken om me te 
bewegen met hen mee te gaan.                        
  
	Dan de binnenkomst in Peking. Een grotere bouwput was nauwelijks voor 
te stellen. Overal bedrijvigheid, getuige de torenhoge bouwkranen. Het leek wel 
of de Chinezen alle achterstand na 40 jaar verlammend communistisch schrikbewind 
in een paar jaar wilden inhalen.           
	Ook de service aan de hotelbalie was oncommunistisch vriendelijk.     
Het eerste wat ik die avond deed was een bezoek aan het Plein van de  
Hemelse Vrede. Dat konden ze me in elk geval niet meer afnemen, al zou nu de 
revolutie uitbreken...          
                                
	Het plein lag er vredig bij. Nog geen protesterende studenten te zien.
Maar de drukte was onbegrijpelijk. Duizenden flanerende Chinezen die  
schijnbaar ook genoten van een zwoele zomeravond.                     
	Net als op Times Square,New York voel je ook hier de hartslag van onze 
hedendaagse wereld, maar wel van een totaal andere wereld. 
Van 1100 miljoen Chinezen die hun eigen weg zoeken in onze geschiedenis, met een 
totaal andere cultuur die me aanspreekt. 
Alleen al omdat ik de werklust van de Chinezen, niet alleen binnen China, bewonder.         

	De volgende dag bezocht ik de Verboden Stad en diverse andere toeristische 
attrakties. In het hotel gaf ik me op voor een dagtocht naar de Chinese Muur, 
ongeveer vier uur rijden vanaf Peking.                  
	Indien Christus op de dag van zijn sterven de eerste steen had gelegd 
van de Chinese Muur, en als sinsdien elke dag, 20 eeuwen lang, een stuk van 
5 meter lengte en 3 verdiepingen hoog was gebouwd, dan was de Muur nu nog niet 
afgebouwd. 
	Een onaardse prestatie van een volk dat 3000 jaar geleden was begonnen 
aan dit monument van menselijk doorzettingsvermogen.                                                 
                                                                      
	De avond voor mijn vertrek had ik een uitgebreid diner met mijn Chinese 
agent en zijn hele personeel. Deze agent was ik tijdens deze reis door bemiddeling 
van een Chinese journalist van de China Daily op het spoor gekomen.                                                              
	Op geen enkele manier kon ik bemerken van doen te hebben met 
niet-kapitalistisch opgevoede personen. De Westerse manier van economisch denken 
was door hen volledig geadopteerd en twee jaar later tijdens de studentenopstand 
heb ik nog vaak aan hen gedacht.                     
	Zouden zij de onderdrukking overleefd hebben ?                        
Ik gun het ze van harte, want het is juist dit soort mensen dat China 
in de toekomst nog zo hard nodig zal hebben.   


Berlijn 1990

	Ook met ferme halen van de hamer die hij had meegenomen uit het Italiaanse 
restaurant, lukte het hem niet erg. Vele malen moest hij uithalen om er een paar 
stukjes af te krijgen. De gehate muur gaf zich niet zomaar gewonnen. Na David, een 
Amerikaanse jood wonend in Parijs, mochten ook Heinz uit Zwitserland, Rudy, een 
Zweed die in Frankrijk woont en in Duitsland werkt, en ikzelf het proberen. 
Er sprongen wel veel vonken af maar weinig steen. Eindelijk had ik een paar 
souvenirsteentjes voor tante Anne en anderen thuis.

	Na een hele dag gewerkt te hebben op de stand van European Travel 
Network tijdens de ITB,Berlijn, had ik met enkele mensen afgesproken 
na de beurs te gaan eten. Tijdens het diner opperde David het idee om
naar de Muur te gaan. En welk gedeelte was symbolischer voor hem dan de Muur bij 
de Brandenburger Toren. De doorgang naar Oost-Berlijn naast de Toren was vreemd 
genoeg alleen voor Duitsers. Buitenlanders moesten nog steeds naar Checkpoint 
Charlie in de Friedrichstrasse.   

	Om het grauwe, troosteloze Oost-Berlijn te zien, hadden we dit er    
niet voor over. Daarom troonde David ons mee naar de Reichstag. Op de treden van 
dit monumentale gebouw ging er iets beangstigends door ons heen. 
	Vanaf deze treden had de grootste moordenaar in de wereld-
geschiedenis de eindeloze rijen troepen geinspecteerd die voor het     
vaderland de dood werden ingejaagd en vanaf hier vertrokken.         

	Vooral voor David was dit een emotioneel moment. Wie weet wat zijn 
familie was overkomen tijdens de laatste oorlog. Op zulke momenten kun je maar 
beter zwijgen. Als een volleerde gids liet hij de taxi nog langs andere gedeelten 
van de Muur rijden. In stillere buurten, waar nagenoeg nog geen stukken uitgehakt 
waren en de Westberlijnse graffiti nog volop te bewonderen was. 
	Vaak een uiting van hun machteloosheid en woede over zoveel 
communistisch onrecht.                 


De Verenigde Staten van Amerika

	Elke keer als ik richting Amerika vlieg, moet ik weer denken aan de  
woorden van Kamal Dafesh, manager van de Jordaanse luchtvaartmaatschappij, die 
me al zo vaak heeft gezegd dat ik naar Amerika moet gaan omdat Nederland te 
klein voor me is. 
	Inderdaad is Amerika het land van de onbegrensde mogelijkheden. 
Telkens als ik er ben, wordt ik op een of andere manier geinspireerd door hun 
manier van denken, reklame maken en zaken doen. 
	De enige reden waarom ik me nooit in Amerika heb gevestigd, is het 
simpele feit dat ik het nooit zou doen  zonder mijn vrouw, en die wil niet. 
Bovendien wordt het de laatste jaren steeds duidelijker, dat in een Verenigd 
Europa zeker zoveel kansen liggen voor ‘entrepreneurs’ als in de Verenigde Staten.

	Amerika beschrijven is een onmogelijke opgaaf, zo veelzijdig is het. 
Het hectische van New York City, de weidsheid van Florida, het afwisselende van 
Californie, de rust van de prairies en de bergen en het decadente van Las Vegas. 
Alles is er te vinden. 
	Ook mijn voorkeuren hebben zich in de loop der jaren gewijzigd. 
Allereerst was New York mijn grote favoriet. Lopend op Times Square, met die 
hordes mensen, of in Macy’s, voel je de hartslag van onze eigen tijd. 
Dag en nacht leven, een stad die nooit slaapt, zoals Frank Sinatra zo mooi zingt. 

	Maar na verloop van tijd werd ik verliefd op Californie, niet alleen 
vanwege de kou in New York, maar vanwege de unieke combinaties van de Amerikaanse 
cultuur die er te vinden zijn. De glimmer en glamour van Hollywood en de 
hardwerkende wijnboeren rondom San Francisco.  De sjieke winkels van 
Rodeo Drive,Beverly Hills en de straatbendes in de achterbuurten van Los Angeles 
twee kilometer verderop. Vanaf het strand van Malibu de skiers kunnen zien op 
de bergtoppen landinwaarts.
	De eindeloze files dag en nacht op de 405 en de verstikkende smog op 
sommige dagen vergallen echter grondig het geluk in deze prachtige staat.

	Sinds enkele jaren heb ik daarom mijn hart verpand aan Florida. 
	Niet de drukte van New York, niet de afwisseling van Californie maar 
een rust en een ruimte waaraan reisboeren op latere leeftijd steeds meer gaan hechten. 
	Aankomen op het vliegveld en in no-time zit je in een luxueuze auto  
vlakbij een strand en met talloze hotels in de buurt.

	Amerika is bij uitstek het land om weinig vantevoren te regelen en   
maar te kijken waar de auto je brengt.  Geen zorgen over overnachten 
winkels of wat dan ook.  Alles is er volop en vaak dag en nacht      
geopend, het land van melk en honing in overvloed.


Zuid Amerika 1988

	Met een veel te hoge snelheid reed hij voort door de duistere nacht. 
Van Iguassu Falls terug naar Asuncion, 400 kilometer. Hoewel de weg  
wel was verhard moest hij toch af en toe slalom rijden om de kuilen  
te ontwijken. Nergens een licht te bekennen. En toen, een koe...     
	Om deze te ontwijken draaide hij het stuur naar links, vloog de      
sloot over, draaide weer en kwam tenslotte langs de kant van de weg  
in de sloot tot stilstand. Binnen luttele minuten stonden er horden  
Paraguayanen naar ons busje te kijken. Henriette’s been was zwaar    
gekneusd en kon nauwelijke bewegen. Twee uur lang hebben ze gepro-   
beerd om met alle krachten en tractoren het busje uit de sloot te    
krijgen. Toen zijn we maar verder gereisd naar Asuncion in een volge-
pakte bus die toevallig stopte. De volgende dag is het been behandeld
in een prive-kliniek in Rio, waar we de volgende ochtend om 7 uur    
heen gevlogen waren. Hierdoor hebben we van Rio weinig meer gezien   
dan de toeristische ‘musts’ zoals de Suikerberg en het Christusbeeld.


Kenya 1975

	Hij wilde geen kant meer op. Waarschijnlijk was de hele versnellings-
bak gemold. Daar stonden we dan, Loek en ik, halverwege de top van Afrika’s 
hoogste berg, de Kilimanjaro. Het enige geluk was dat we nog wel terug konden 
dankzij de zwaartekracht. Wegwerkers die de weg asfalteerden hielpen ons bij 
het draaien, en langzaam reden we terug naar het politieburo in Arusha, aan 
de voet van de helling.  
        
	Maar hoe terug te gaan naar Mombasa,Kenya vanwaar onze vlucht naar 
huis zou vertrekken over twee dagen. We hadden weinig tijd meer want we hadden 
al bijna een hele week in Tsavo West en East rondgereden. Geluk gehad dus dat we 
niet eerder panne hadden gehad in dat uitgestrekte gebied. Dan hadden we mooi met 
een kudde olifanten kunnen meelopen om te overleven....

	De taxi bracht ons naar het vliegveld van Arusha, maar helaas was de 
vlucht naar Mombasa volgeboekt. Voor 20 dollar liet de verkeersleider c.q. 
incheck-employe iedereen weer uit het vliegtuig komen en alle   
baggage wegen, maar niemand had overbagage. 
Of hadden het wel, maar  betaalden meer, wie zal het zeggen. 
	Zonder onze 20 dollar ontwikkelingsgeld namen we laat in de avond de 
taxi terug naar Arusha, waar we overnachtten. De volgende dag hebben we na een 
taxirit van een hele dag toch nog Mombasa bereikt.         
	Terug in Tilburg, had Clasien ons eerste huis gekocht.               


Egypte 1973

	‘No Sir, no flight today, the war has started’. Sprakeloos keken     
Mathieu en ik elkaar aan. Oorlog ? En wij zouden vandaag vanuit Luxor terug 
vliegen naar Cairo, doorvliegen naar Nairobi en dan over land naar Tanzania 
en evt. Madagascar gaan. Geweldig dus. 
	Die avond namen we weer de nachttrein naar Cairo en checkten in in het 
Sheraton Hotel in afwachting van wat komen ging. 

	Weinig voorlopig. De ambassadeurs van de EEG-landen overlegden hoe ze 
de 1200 EEG-onderdanen het snelst konden evacueren. 
	In Cairo was van de oorlog weinig te merken. Alles ging schijnbaar 
zo’n normale gangetje. De oorlog volgden we op de telex van Reuter 
in de hal van het hotel en via de Wereldomroep.     

	Na een paar dagen bleek dat we in het verkeerde hotel zaten. 
Alle gasten die verbleven in Egyptische staatshotels kregen hun gedwongen 
verlenging gratis aangeboden door de Egyptische regering.               
	Elke dag gingen we even op bezoek bij de Nederlandse ambassade, en na 
een week kregen we te horen dat de Franse regering de veerboot van Marseille 
naar Algiers, naar Alexandrie had gedirigeerd om de Europeanen op te halen. 
Vier dagen zwalkten we op zee onder escorte van diverse Europese marineschepen. 
	De Nederlandse regering was zo vriendelijk geweest een speciaal vliegtuig 
te sturen naar Marseille om alle Nederlanders op te halen. 
Op onze eigen kosten bleek na 2 weken toen we de rekening ontvingen. 
Maar dat hadden we er graag voor over om weer thuis te zijn.


Midden Oosten 1972

	Vanaf half negen die ochtend stonden we al te schreeuwen om meer passagiers. 
Letterlijk wel te verstaan. De taxichauffeur had ons bezworen dat hij alleen vertrok 
met nog 2 passagiers erbij. Dan zou hij de lange rit aanvangen die ons in 18 uur van 
Damascus via de woestijn naar Baghdad zou brengen. We konden natuurlijk ook 40 gulden 
per persoon bijbetalen voor twee lege stoelen. 
Dan nog maar even langer schreeuwen. 

Tegen twaalf uur hadden we er nog twee Saoedi’s bij die via Baghdad naar Koeweit 
wilden en nog verder. De taxi vertrok. De woestijn leek geen eind te krijgen. 
Bloedheet was het. Regelmatig werd gestopt om te bidden richting Mekka. 
Midden in de nacht en midden in de woestijn bereikten we de Syrische grenspost. 
100 kilometer  verderop de Iraakse.

	Tegen de eerste gebedsdienst in de moskee dropte de taxichauffeur ons bij 
een hotel waar de kakkerlakken ons al buiten stonden op te wachten. Een lokale 
taxichauffeur maakten we duidelijk dat verwende westerlingen echt een andere 
klasse hotel gewend zijn. Het nieuwe hotel was nog niet het allerbeste, maar er 
logeerden wel westerlingen hetgeen ons wat gerust stelde. 

	Slapen konden we niet meer, dus maar meteen er op uit om een visum te 
krijgen om verder te reizen. Koeweit was geen probleem, maar dan de ambassade 
van Saoedie-Arabie. 
Daar  werd ons duidelijk gemaakt dat alleen Moslims een visum kunnen krijgen.

	Niet getalmd dus, naar de moskee. Zes uur na aankomst in Baghdad stonden 
we voor een schriftgeleerde, zo weggelopen uit de sprookjes van 1001 nacht, 
inclusief prachtige lange grijze baard, die ons wilde ‘bekeren’ indien we twee 
getuigen hadden die hem ervan konden overtuigen dat wij ook na terugkomst in 
Nederland eeuwig trouw zouden blijven aan Allah. 
Maar we kenden alleen de taxichauffeur die ons begeleidde.

	Wat kon men anders verwachten na 6 uur in een wildvreemde stad ?     
Ook de Nederlandse ambassade kon ons niet helpen, want die had alleen Christelijk 
personeel in dienst. Waarschijnlijk omdat die minder bidden en harder werken. 
Bovendien geloofde het ambassadepersoneel terecht niet dat we in Nederland erg 
lang Moslim zouden blijven.     

	We zouden toch naar Koeweit gaan en maar hopen dat Allah ons onderweg 
nog een oplossing zou toespelen. Maar eerst natuurlijk naar Babylon, waar we de 
hangende tuinen zouden bezoeken. 
We waren die dag de enige toeristen en we hadden de tijd aan onszelf.

	Op deze reis hadden we ‘n week eerder in ‘n rode Kever heel Libanon 
doorgecrost. ‘n Prachtig land, nog mooier dan Israel. We hadden er veel oude 
ruines bezocht. Daar reeds was het Mathieu en mij opgevallen dat een mens wel 
heel veel fantasie moet hebben om zich te kunnen inbeelden hoe het er twee- a 
drieduizend jaar geleden uit moet hebben gezien.     
	Waarom niet alles netjes gerestaureerd met de ruine als basis. 
Stenen zijn even oud, of ze deel van een ruine zijn of niet. 
Het zou de geschiedenis veel meer doen leven en meer toeristen trekken.

	Na Babylon gingen we via Basra naar Koeweit. We konden het niet nalaten 
de taxi onderweg even te laten stoppen bij een plaatsnaambord met een obscene 
Nederlandse naam, die Arabieren uitspreken als Koet.
En op een mooie julidag checkten we in het Kuwait Hilton in, met korte broek en 
T-shirt. Ze stonden wel even raar te kijken van die twee Hollandse snotneuzen, 
maar ze waren te netjes om er iets van te zeggen

	Ook in Koeweit bereikten we niets bij de ambassade van Saoedie Arabie. 
Dan maar naar Iran. Koeweit - Abadan met ‘t vliegtuig, en toen hadden we allebei 
zo de balen van het gehele gedoe, dat we besloten naar Israel te gaan. 
Vanuit Abadan met de taxi naar de grens, twee kilometer zelf lopen naar de 
Iraakse grenspost, van daaruit de taxi naar Basra, Baghdad en Amman, en dan de 
laatste taxi naar de Allenby-bridge over de Jordaan, de scheiding tussen Jordanie 
en Israel.

	Helaas denken de Jordanezen nog steeds dat ze op de Westoever de baas 
zijn, en ze verplichten iedereen een visum te hebben, hetgeen 5 dagen wachten 
betekent in Amman. Dan maar weer de taxi naar Beiroet via Damascus, het vliegtuig 
naar Cyprus en de boot naar Haifa.

	Bij de bagagecontrole vond de Israelische politie de PLO-speldjes die
wij als souvenir op de markt in Damascus hadden gekocht. Vier uren ondervragen 
was het gevolg, maar toen geloofden ze echt wel dat we geen terroristen waren. 
Mede omdat we Nederlander waren en allebei eerder in Israel op de kibboets 
hadden gewerkt.
	Twee dagen later vloog ik terug naar Nederland. Doodmoe van onze reis 
door het Midden Oosten die slechts 17 dagen had geduurd. En dat, terwijl we van 
plan waren geweest om 6 weken naar India te gaan.        
Over land wel te verstaan....


Rond de Wereld


	Urenlange vluchten tussen de continenten. BERMUDA. 
Talloze cirkeltjes draaien om te mogen landen. BAHAMA’S. 
Schier eindeloze rijen wachtenden voor de paspoortcontroles. MIAMI. 
Dure taxiritten naar de stad toe. LOS ANGELES. 
En weer wachten bij de hotelbalie. HAWAII. 
Elke dag of elke week een nieuw land ontdekken. TOKYO.
	
	Maar geen cruise of luxe treinreis kan het gevoel geven van de 
Rond-de-Wereld reis.   SEOUL.    
Een tijdje lang een echte wereldburger te zijn. TAIPEI. 
Als een vogel vliegend over Moeder Aarde. HONG KONG. 
Een tijdje te behoren tot de ‘jet’set. BANGKOK. 
Afstand nemen van de ‘problemen’ thuis. BOMBAY.   
En thuis komend toch weer de draad kunnen oppakken. HOLLAND.

	Weg uit de roes van de ‘top of the bill’ in reizen: Rond de Wereld.  
	


'n Rondje op de kermis

Miljarden jaren draait de aarde al rond
Allemaal mogen we een paar rondjes meedraaien
zoals een kind op de kermis
Sommige rondjes zijn fantastisch, andere zijn verschrikkelijk
Niets heeft het eeuwige leven

Alles is betrekkelijk, zowel voorspoed als tegenspoed
Ieder mens mag kiezen hoe hij meedraait
De manier waarop is niet zo belangrijk
Want op een gegeven dag is ook voor jou de kermis weer voorbij....